Waarom het Bureau beter is.

Er is een groot kwaliteitsverschil tussen Het Bureau en al het andere werk van Voskuil. Mij viel in wat daarvan de oorzaak zou kunnen zijn en ik schrijf het op om het niet te vergeten.
Voskuil heeft zijn leven lang een dagboek bijgehouden, waar hij ’s avonds in optekende wat hij overdag had meegemaakt. Zoals in de meeste dagboeken waren die aantekeningen kort en zonder literaire pretentie. Dat is een goed uitgangspunt voor een boek, want boeken lijden vaak meer onder een teveel dan een tekort aan literaire versiering. Feitelijkheid is een belangrijk kenmerk van Het Bureau. Een van de grote charmes is juist alles wat hij niet zegt en wat hij je zelf laat zien en concluderen. Het verschil met zijn andere boeken is dat hij het meeste van zijn andere werk bedacht heeft[1], maar dat het Bureau een product geweest is van feiten opschrijven en dan snoeien. Alles wat erin staat heeft hij meegemaakt en wat voor het verhaal niet belangrijk was heeft hij er weer uitgehaald.
Zijn stijl is goed, veel beter dan die van de gemiddelde professional, maar dat is niet eens zijn sterkste kant. Dat is de grote intelligentie waarmee het boek geschreven is en de discipline en zelfkritiek. Veel mensen valt vooral de kritiek op die hij op zijn kantoorgenoten heeft en op zijn vrouw. Maar zijn zelfkritiek is zeker net zo scherp en ook dan is hij onbarmhartig.
Er is eigenlijk maar een handvol mensen dat hij werkelijk niet mag en daar hoort, ondanks alle kritiek, zijn vrouw zeker niet bij. Hij is dol op het mens, hoe raar ze naar zijn mening soms ook uit de hoek kan komen. En ook de mensen van zijn afdeling, die hij bijna allemaal zelf heeft uitgezocht, mag hij graag. Van zijn directeur Balk weet hij niet helemaal wat hij van hem vinden moet, maar hij respecteert hem in elk geval. Ik denk dat hij maar aan drie of vier mensen in het Bureau een uitgesproken hekel had en die komen in het verhaal weinig voor, met één uitzondering, de portier, die altijd ziek is.
Als hij, zoals bij de beschrijvingen van een landschap, iets van een literaire pretentie laat zien, wordt de kwaliteit van het boek meteen een stuk minder. Die halen het bijvoorbeeld niet bij een landschapsbeschrijving uit à la récherche du temps perdu; die zijn echt heel wat beter.
Voskuil is iemand met een goede literaire smaak, maar meer met een indrukwekkende competentie dan met een groot creatief vermogen. Meer wetenschapper dan kunstenaar eigenlijk.
Voor het schrijven van Het Bureau heeft hij decennia dagboek gebruikt en het werk bestond voor het grootste deel uit schrappen. Daar is hij heel rigoureus in geweest. Hele jaren heeft hij eruit gehaald en wat er tijdens het schrijven van het boek is bijgekomen, blijft redelijk beperkt.
Dat is, lijkt me, de verklaring voor het verschil en als U er anders over denkt hoor ik dat graag.

 

[1] Ook De Buurman is naar het leven getekend en hoort eigenlijk in de rij thuis van de boeken over Het Bureau. Maar het gaat over zijn leven na zijn pensionering en daarom staat het wat apart in zijn oeuvre.

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .