Modern kapitalisme.

Het gangbare begrip kapitalisme stamt van Marx. Hij gaf die naam aan de maatschappijorganisatie van de tijd waarin hij leefde, het midden van de negentiende eeuw. Hij stelde het kapitalisme tegenover het socialisme, dat hij als een logische volgende stap zag in de historische ontwikkeling van de westerse samenleving. De economische (materiële) aspecten van een samenleving waren in zijn ogen bepalend voor de vorm ervan. De morele en andere ideële aspecten volgden in zijn ogen de materiële. Omdat hij de materiële aspecten naar zijn mening wel kon overzien durfde hij de toekomstige ontwikkeling van het systeem te voorspellen.
Aan het kapitalisme ging in zijn analyse het feodalisme uit de Middeleeuwen vooraf. Feodalisme was gebaseerd op grondbezit en handarbeid. Kapitalisme op handel en industrie. Kenmerkend voor het kapitalisme is de inzet van machines en andere kapitaalgoederen ten dienste van de productie. Het socialisme zou naar zijn mening middels een dialectisch[1] proces ontstaan uit het kapitalisme wanneer dat was volgroeid en verdere accumulatie van kapitaal overbodig zou worden. De werkende mens zou dan het beheer over de kapitaalgoederen overnemen van de kapitalistische eigenaren en de vruchten van de arbeid zouden toekomen aan iedereen die werkte, in verhouding tot ieders inspanning. Einde verhaal. Helemaal geen slechte analyse natuurlijk. Als er geen groei meer zit in economie hebben we geen ondernemers meer nodig die nieuwe combinaties ontwerpen en kunnen de werkende mensen de productie op een hun conveniërende manier onder elkaar verdelen. Alleen, dat gebeurde niet. De gebreken van de analyse zaten in de wat eenzijdige beperking tot de materiële aspecten van de samenleving en het gebrek aan ruimte dat Marx liet voor vernieuwingen en onverwachte gebeurtenissen. Wat voorlopig ook niet bleek te kloppen was de toch logische verwachting dat er grenzen zouden zijn aan de groei.[2]
Intussen is gebleken dat de toekomstverwachtingen van Marx niet zijn uitgekomen en dat het economische systeem dat zijn volgelingen op das Kapital hadden gebaseerd juist tot Verelendung en onvrijheid leidde. Het socialisme kwam eind vorige eeuw terecht op de mestvaalt van de geschiedenis, op de plek die Marx eigenlijk had gereserveerd voor het kapitalisme.
Het begrip kapitalisme had bij Marx een heldere betekenis als voorganger en tegenhanger van het socialisme. De vraag lijkt gewettigd waarom er nog van kapitalisme moet worden gesproken nu Marx dood en begraven is en zijn socialisme intussen ook. En als er nog van kapitalisme kan worden gesproken wat er dan tegenwoordig onder moet worden verstaan.

[1]Onder een dialectisch proces verstond Hegel de reactie in de samenleving op de opvattingen en handelswijzen die een tijdlang de overhand hadden maar die door tijdsverloop en de wijzigingen in de samenleving niet langer houdbaar blijken. Tussen de oorspronkelijke ideeën en handelwijzen ( de these) en de reactie daarop (de antithese) ontstond een soort fusie ( de synthese) die dan weer het uitgangspunt kon vormen voor een nieuwe cyclus. Marx nam deze dialectische gedachte van Hegel met kleine wijzigingen over.
[2] Toen The Economist, het Engelse weekblad, honderd vijftig jaar bestond, herdrukten zij artikelen van honderd jaar eerder. In een ervan werd berekend hoe het af zou lopen met de mobiliteit en in dat verband met de groei van het aantal koetsen en paarden in de binnenstad van Londen. De voorspelling was dat na honderd jaar de straten bedekt zouden zijn met een egale laag paardenmest van meer dan een meter dik. Aan de groei van de hoeveelheid paardenmest bleken inderdaad grenzen te zijn, maar aan de groei van het aantal verplaatsingen binnen Londen niet. Zo is het ook met andere aspecten van de economische ontwikkeling: lang voordat de groei stopt maakt zij een sprong en verschuift naar andere gebieden. Aan de groei van de hoeveelheid mensen zijn grenzen gesteld net als aan de hoeveelheid energie en grondstoffen die ze verbruiken, maar er zijn geen noodzakelijke grenzen aan de groei van de economie.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in geld en economie. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s