Het Bureau

Han Voskuil houd ik voor misschien wel de beste schrijver die we in Nederland hebben gehad. Maar dat is uitsluitend gebaseerd op Het Bureau, de zevendelige autobiografische roman over zijn leven als wetenschappelijk medewerker op een Amsterdams insituut. Waar ik me vaak over verbaas is het kwaliteitsverschil tussen Het Bureau en al het andere werk van Voskuil. Ik vind bijvoorbeeld de beschrijvingen van de voettochten die hij met zijn vrouw gemaakt heeft rondweg saai. Het boek over de aftakeling van zijn schoonmoeder is beter, maar ook niet adembenemend. Dat had wat mij betreft ook niet zo nodig hoeven te worden geschreven. Ook De Buurman en dat jeugdboek over zijn vriendenkring, ze halen het geen van alle bij Het Bureau. Binnen de Huid heb ik niet eens uitgelezen.
Het Bureau heeft niet overal hetzelfde hoge niveau, maar ik vind het met afstand het interessantste en fraaiste Nederlandse boek dat in de twintigste eeuw is geschreven. Ik lees naast Nederlands ook veel Engels en ook wel wat Frans en Duits, maar ook daarin ben ik niets tegengekomen wat ik vergelijkbaar vind met Het Bureau. Musil misschien, maar dat is het dan wel. Hoe komt dat? Waarom is Het Bureau zo veel beter dan de rest van Voskuils werk en ook beter dan de rest van de moderne literatuur?
Ik denk om te beginnen dat Voskuil een uitstekende literaire smaak heeft. Hij herkent een mooie frase als hij die ziet en hij weet welke scènes werken en welke niet. Dat is iets anders dan dat ze gemakkelijk uit je pen komen als je ervoor gaat zitten.
Het geheim van Het Bureau is volgens mij dat er niets in staat dat met het oog op het boek verzonnen is. Het is allemaal ooit waargenomen en opgeschreven, veertig jaar lang. Misschien niet precies zoals het in werkelijkheid is gegaan maar wel zo dat veranderingen minimaal konden blijven. Hij heeft zijn hele werkzame leven iedere dag alles opgeschreven wat hij heeft meegemaakt en kopie gehouden van de verslagen van alle vergaderingen waar hij bij geweest is. Dat opschrijven heeft hij in haast gedaan en voor zich zelf, niet met het oog op latere publicatie.
In die berg papieren is hij, toen hij met pensioen ging, gaan ziften en hij heeft rücksichtslos alles weggegooid wat hem niet beviel. Daarom staat er ook zoveel minder in over de eerste dan over de latere jaren. Schrijven moet geleerd worden en dat eist ervaring.
Hij observeert helder en genadeloos, iedereen, ook zich zelf en de mensen om wie hij geeft, zoals zijn vrouw en zijn vader. Het is niet dat hij de een ophemelt en de ander afkamt. Hij kamt iedereen af, maar sommigen met wat meer welwillendheid dan anderen. Komt iemand er alleen maar positief uit in zijn boek, dan is de rol minimaal en de persoon niet interessant.
En natuurlijk heeft Voskuil een uitstekende pen. Dat merk je niet alleen in Het Bureau maar ook in al zijn wetenschappelijke publicaties, die een genoegen zijn om te lezen. In de rest van zijn literaire werk zie je de bekende fout van schrijvers die ‘kunst’ willen maken. Probeer je dat, dan wordt het nooit wat. Kunst is een bijproduct als je je werk goed doet. Mooischrijverij is tot mislukken gedoemd. De twee beste dichters uit de Europese geschiedenis waren geen kunstenaar van beroep. De een was Schauspieldirektor en de ander was bard uit een lange mondelinge traditie van barden. Shakespeare had de stukken die hij schreef nodig voor zijn repertoire. Homerus sprak de verhalen die hij vertelde in verzen, omdat ze zo beter onthouden konden worden en omdat hij het bovendien zo geleerd had. Homerus redigeerde wat hij aantrof en gebruikte het voor zijn dagelijkse werk. Dat werk was niet het maken van kunst, maar dat was entertainment.
Het Bureau is een omgewerkt dagboek, waar alles uit geschrapt is wat de schrijver niet beviel en dat is zo te zien ruim twee derden geweest. Dan kun je wel iets goeds over houden, als je om te beginnen elegant kunt schrijven en niet je best gedaan hebt om het ‘als kunstenaar’ te doen.
Dat is volgens mij de sleutel van het mysterie Voskuil en misschien zijn er nog wel meer goede schrijvers die op die manier hun beste werk hebben geproduceerd. Als ik nog eens opnieuw zou beginnen met een studie dan werd dat Nederlands en dan zou ik op dit onderwerp willen promoveren.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in literatuur. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s