Tom Schalken.

Tom Schalken was de rechter die samen met twee andere rechters opdracht[1] heeft gegeven aan de officier van justitie om Wilders te vervolgen in diens eerste strafproces. Dat proces is vastgelopen op technische gronden, maar er had meteen een niet-ontvankelijkheidsverklaring dienen te worden uitgesproken. De vervolging vond plaats op verzoek van een aantal moslims en was een standaard voorbeeld van positieve discriminatie.
Wilders is uiteindelijk toch vrij gesproken omdat rechters en openbaar ministerie er een potje van hebben gemaakt. Tom Schalken van wie algemeen werd aangenomen dat hij de opdracht tot vervolging had geschreven, kwam er erg slecht uit. Wie die uitspraak nog eens bekijkt ziet ook meteen waarom. Er was eigenlijk geen reden om Wilders te vervolgen. Hij moest volgens het Hof vervolgd en veroordeeld worden omdat het in hun ogen slecht was wat hij gezegd had. Vrij algemeen zijn we hier in Nederland van mening dat vervolging pas plaats kan vinden als iemand een strafbaar feit heeft begaan en dat was hier niet het geval.
Dat Tom Schalken, intussen emeritus hoogleraar strafrecht en ook emeritus raadsheer in het Hof Amsterdam, geen groot licht is bleek ook toen hij later in De Volkskrant de bewijsvoering in de zaak Lucia de Berk bestreed
Hij veronderstelde dat rechtbank en Hof bij hun innerlijke overtuiging dat de vrouw de moorden gepleegd had bewijs gezocht moeten hebben. De abstracte redeneringen uit het vonnis en later uit het arrest zouden daar het gevolg van zijn geweest. Dit soort abstracties staan te ver af van de psychologische werkelijkheid, meende Schalken toen. Hij noemde bewijs zoeken voor ongemotiveerde overtuigingen het gevaar dat bij al het rechterswerk op de loer ligt, en noemde dat het naar een conclusie toe redeneren die eigenlijk al van te voren is bereikt.
Het aardige in dit betoog van Schalken is dat de juistheid ervan zo duidelijk werd aangetoond bij de rammelende uitspraak waarbij de eerste Strafkamer van het Amsterdamse Hof het O.M. heeft opgedragen om het Kamerlid Wilders te vervolgen voor diens politieke uitspraken over de islam. Die uitspraak kon op exact dezelfde gronden worden veroordeeld als het vonnis en het arrest in de zaak De Berk.
Bij de HR was het heersende leer dat een herziening geweigerd wordt die gevraagd wordt omdat deskundigen intussen tot een andere conclusie zijn gekomen, zonder dat er nieuwe feiten bekend zijn geworden. Zelfde feiten, andere conclusie, dat is geen grond voor herziening. Daar maakte Schalken hier bezwaar tegen, hij vond dat te formeel en juichte toe dat de AG in zijn conclusie de Raad opriep om op dit punt “om te gaan”.
Op dit laatste punt had hij, meen ik, wel gelijk. De conclusies van experts zijn meestal voor rechters, leken op het terrein van hun deskundigheid, niet te volgen. Deskundige conclusies worden in veel gevallen door de rechters op dezelfde manier aanvaard als bewezen feiten. Er lijkt dan weinig reden te zijn om ze juridisch anders te behandelen.
Maar Schalken kan zich niet tegelijk beklagen over een gebrek aan gevoel voor de psychologische werkelijkheid dat rechters laten zien en over hun gebruik van doelredeneringen. Dat zijn twee kanten van dezelfde medaille. Wetenschappers en rechters komen tot de waarheid op een vergelijkbare intuïtieve manier, die zo helder beschreven is in het werk van de Amsterdamse psycholoog en cognitive scientist Ap Dijksterhuis. Bewijsvoering is altijd iets dat achteraf wordt bijgevoegd, nadat eerst op intuïtieve manier de “waarheid” is onderkend. Die bewijsvoering moet dan natuurlijk wel kloppen. Daarvoor dient het bewuste verstand, waarmee kan worden vastgesteld of er iets aan een redenering niet klopt of wanneer aannames onvoldoende zeker zijn. Daarin zijn niet de rechters, maar de deskundigen in de zaak Lucia de Berk te kort geschoten. De fout van de rechters moet een gebrek aan mensenkennis zijn geweest. Ze hebben de verkeerde deskundigen benoemd of onvoldoende oog gehad voor de oogkleppenmentaliteit van opsporing en OM in deze zaak.

[1] https://www.recht.nl/rechtspraak/uitspraak?ecli=ECLI:NL:GHAMS:2009:BH0496

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in strafrecht. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s