Quatorze Juillet.

Dat de Franse revolutie een belangrijke invloed heeft gehad op de moderne politieke vormgeving van Europa zou ik niet willen ontkennen, maar dat de ‘politiek als zodanig’ in 1789 begonnen, is bij de bestorming van de Bastille, zoals Luuk van Middelaar dat in navolging van veel Fransen wil beweren, dat lijkt me een duidelijke misvatting. Niet zozeer vanwege het onbenullige voorval dat die bestorming eigenlijk was. Er zaten maar zeven gevangenen in die vesting en een handvol bewakers, zodat de bestorming eigenlijk een slag in de lucht was. Maar vooral omdat staatsvormen waarin politiek in de moderne zin van het woord werd vormgegeven al veel eerder te zien waren geweest. In Amerika na de onafhankelijkheid in 1776 en in Engeland na de Glorious Revolution van 1688. De republikeinse staatsvorm in de Nederlanden dateert van nog eerder, al van 1579. Zij was dan misschien geen democratie zoals we die tegenwoordig kennen maar de Republiek kende een politiek leven en een publieke ruimte die de voorwaarden zijn gebleken voor het ontstaan van de politieke democratie.
De Franse revolutie is het begin geweest van de Franse politieke ontwikkeling, dat is waar. Daarnaast was zij ook het begin van het einde van Frankrijk als dominante mogendheid in Europa. Tijdens de revolutie, en onmiddellijk erna, in de tijd van Napoleon, was de inbreng van Frankrijk nog groot. Het land had een grotere bevolking dan Rusland of Duitsland en een veel grotere bevolking dan Engeland. Frankrijk was de hele middeleeuwen door en in de nieuwe tijd het volkrijkste en meest welvarende land van Europa geweest. Maar na de restauratie en vooral na de minirevolutie van 1848 was het afgelopen met haar dominantie, die haar hoogtepunt bereikt had in de eeuw vóór de revolutie. Het is niet bewijsbaar maar wel aannemelijk dat het de revolutie en de daaropvolgende demografische aderlating ten tijde van Napoleon zijn geweest die Frankrijk ten langen leste van haar centrale positie in Europa hebben beroofd.
Ook in de tijd van Richelieu en Louis le Grand heeft Frankrijk geprobeerd haar culturele, economische en demografische machtspositie te vertalen in veroveringen en politieke dominantie. Ondanks een reeks nederlagen tegen de coalitie van Willem III werd haar culturele en economische dominantie in die tijd daar niet door aangetast. De elite in heel Europa sprak Frans en richtte zich in cultuur en beschaafde gewoonten naar het Franse Hof. Hoe sterk de beschaving van de Encyclopedisten en de Parijse salons door de Franse Revolutie heeft geleden en plaats heeft moeten maken voor de burgerlijkheid van de restauratie kan men lezen in l’Ancien Régime et la Révolution van de Tocqueville en trouwens ook al in diens veel bekendere De la Démocratie en Amérique.
Rusland en Engeland maakten in de Napoleontische oorlogen aan de Franse overheersende positie in Europa een einde. De overwinning vormde het begin van een eeuw lang Engelse werelddominantie. Frankrijk was in de negentiende eeuw voor Engeland niet langer een serieuze concurrent. Dat werden eerst Rusland, daarna Duitsland en uiteindelijk de Verenigde Staten. De humanistische en democratische samenleving waarvan de beginselen zijn neergelegd in het Charter van de VN zijn Anglo-Amerikaans van vormgeving en niet Frans. Engeland overvleugelde Frankrijk op het wereldtoneel en in alle koloniale gebieden die er toe deden. Dat land nam het voortouw in de industriële revolutie. In de periode dat dit gebeurde brokkelde ook de positie van Frankrijk op het Europese vaste land af en werd zij daar overvleugeld door de nieuwe grootmacht Duitsland. Rusland consolideerde in de negentiende eeuw haar machtspositie in Oost Europa en in het al eerder veroverde immense gebied in Siberië. Maar ook voor Rusland betekende in 1917 een revolutie het einde van een veelbelovende ontwikkeling. De machtsontwikkeling onder de communisten bleek fragiel, zoals de veroveringen van Napoleon uiteindelijk Pyrrusoverwinningen zijn gebleken.
De viering van de veertiende Juli als een feestdag heeft daarom wel wat bizars. De datum was een willekeurig gekozen beginpunt van een ontwikkeling die Frankrijk op een pad heeft gebracht waar het pas sinds het optreden van De Gaulle in 1958 weer wat vanaf leek te zijn gekomen. 1 Juni, de datum van het officiële heroptreden van De Gaulle in 1958 zou een betere herdenkingsdag voor de Fransen zijn, maar het staat hun uiteraard vrij het begin van de eigen neergang te vieren als ze dat liever doen.
De filosofische ontwikkelingen die Van de Middelaar in zijn boek Politicide beschrijft zijn een goede illustratie van de irrelevantie die Frankrijk en haar cultuur heeft gekenmerkt sinds 1848. Dat komt ook wel tot uiting in zijn beschrijving, maar de consequentie dat het de Franse revolutie is geweest die Frankrijk van haar ziel heeft beroofd durft Van de Middelaar niet openlijk te trekken.
Daarvoor is de mythe van de revolutie te sterk.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in Frankrijk, geschiedenis. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s