Spinoza, de grootste Nederlandse filosoof.

Spinoza was geen atheïst, zoals men in zijn eigen tijd dacht. Hij was deïst, d.w.z. hij stelde God gelijk aan de kosmos al vond hij dat niemand dat bewijzen kon. De mensheid zag hij als een onderdeel van de kosmos. Zijn beroemdste werk, de Ethica is te zien als een mathematische bewijsvoering voor de stellingen die men al terug kan vinden in de minder bekende Tractatus[1]. Hij vond alle heilige geschriften tijd en plaatsgebonden. God, als die bestond, vond hij te groot was voor het menselijk bevattingsvermogen. Begrijpen kon men Hem niet, vond hij, alleen waarderen.
Spinoza was veel radicaler dan Erasmus en veel moderner dan Luther. Tegenwoordig komt men dit soort deïsten volop tegen binnen de erkende kerken, maar in de zeventiende en achttiende eeuw was deïst een scheldwoord en de leer van Spinoza een aanslag op de bestaande samenleving. Die opvatting was niet onjuist, want inderdaad is de samenleving van de zeventiende eeuw die op godsgeloof berustte ten onder gegaan aan de verlichting en vervangen door de tegenwoordige beschaving, die in de kern seculier is. Dat Spinoza daar een werkzaam aandeel in gehad heeft valt niet te ontkennen. Net als Galilei hoorde hij op de lijst van nieuwlichters tegen wie pausen hun gelovigen wilden beschermen. Maar hij zou ook op de verplichte lijst horen van de literatuur voor inburgering cursussen.
De minder interessante Teilhard de Chardin[2] was een soort neo-spinozist en kreeg daarom een publicatieverbod van het Heilig Officie. Zijn variant op de evolutietheorie kwam dicht bij de gedachtewereld van Spinoza: God als eindpunt van de ontwikkeling van de kosmos.
Teilhard zou anders dan veel progressieve gelovigen vijftig jaar geleden dachten, de nieuwe tijd niet dichter bij de kerk gebracht hebben. Ook niet als hem publicatievrijheid zou zijn gegeven, want de wetenschappelijke wereld moest niets van zijn ideeën hebben. Dat was terecht, want ze waren een stuk minder sophisticated dan die van Spinoza. Teilhard zou misschien wel de gelovigen dichter bij de moderne tijd hebben gebracht als hem het imprimatur was gegeven, maar dat effect heeft hij ondanks het verbod op zijn werk toch wel gehad.

[1] http://www.yesselman.com/ttpelws1.htm
[2] Sarcenat bij Clermont-Ferrand, 1 Mei 1881 – New York City, 10 April 1955

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in geloof, geschiedenis, wetenschap en filosofie. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s