Kosovo, een ingewikkeld verhaal.

Hier in West Europa hebben we weinig weet van de verhoudingen op de Balkan. Dat is een van de redenen waarom we ons naar Srebrenica hebben laten sturen.
De wereld heeft Kosovo in meerderheid als een onafhankelijke staat erkend, maar een aantal belangrijke landen, waaronder Rusland hebben dat niet.

Toen Milosevitch en zijn kranten de Serven opriepen Kosovo te heroveren op de moslims koos de Europese publieke opinie resoluut voor de Albanezen, omdat men hier de Serven voor de agressoren hield. Die keuze richtte zich later ook tegen de Servische minderheid in Kosovo. Maar die minderheid was door de Albanese meerderheid in Kosovo daadwerkelijk slecht behandeld en dat ze protesteerden was terecht.
De VN hebben, toen de NATO oorlog tegen Servië afgelopen was, een civiele infrastructuur geleverd voor de provincie (Unmik). Ook de NATO is in Kosovo gebleven en heeft het gebied een zwaar gewapende politiemacht ter beschikking gesteld (Kfor). Kfors ingrijpen ging in eerste instantie buiten de UN om. Die heeft zich pas achteraf bij de NATO actie aangesloten. Het was vooral Europa waar men vond dat het geweld, dat Servië in Kosovo gehanteerd had en de ethnic cleansing, die daar had plaats gevonden niet kon worden getolereerd of goedgepraat.
De US hadden behoefte gevoeld aan een militaire actie ter verdediging van moslims, ter versterking van hun positie in de Dar al Islam. Vandaar dat ingrijpen tegen Servië. Maar veel reden om voor de Albanezen te kiezen was er eigenlijk niet

Omdat het Westen Kosovo de facto al onafhankelijk had gemaakt kon de Finse vertegenwoordiger van Unmik Kosovo later een formele vorm van onafhankelijkheid aanbieden. De verdienste van het Finse voorstel was dat het zowel door de Serviërs als door de Kosovaren van de hand werd gewezen, wat het de schijn van onpartijdigheid gaf, maar voor het overige bleef het een ongelukkig idee.

Als de Serven in Bosnië ook onafhankelijkheid gingen vragen en zich daarna aan zouden sluiten bij buurland Servië, wat dan? Erkennen we ook Tetsjenië omdat daar de onafhankelijkheid wordt uitgeroepen? Kunnen Baskenland en Catalonië hoop hebben voor een zelfstandige toekomst en Friesland in ons land of Corsica in Frankrijk?
Het precedent Kosovo is niet gelukkig en was geen enkele reden om het gebied zo ‘n bijzondere behandeling te geven.

Het is waar dat Servië in Kosovo met veel geweld is opgetreden tegen wat toen nog eigen burgers waren, al was dat onder Milosevitch een ander en minder democratisch Servië dan waar we tegenwoordig mee te maken hebben. Maar Rusland is excessiever opgetreden in Tetsjenië.
Milosevitch heeft Kosovo gebruikt om zijn nationalistische beweging in Servië vorm te geven, zonder dat men nu kan zeggen dat de Kosovaren dit door een eerdere agressie van hun kant hadden uitgelokt. Serven waren tweederangs buigers in Kosovo, maar de eerste echte agressie kwam van Servië, dat kan niet ontkend. Vast staat wel dat de Kosovaren van de buitenlandse bescherming gebruik hebben gemaakt om op hun beurt weer hun etnische minderheden te lijf zijn gegaan. Niet alleen de Serven maar ook de in de provincie levende Roma[1] die hun nooit iets hadden gedaan.
De Roma zijn net zozeer slachtoffer van de Albanese etnische politiek in Kosovo als de Serviërs; voor een deel omdat ze Servische overheidsfuncties bekleed hadden en daarom door de Kosovaren werden beschouwd als de ‘vijand’; deels ook als gevolg van de politiek van etnisering waaraan cynisch genoeg alle partijen in het conflict hebben bijgedragen.
De leiders van alle bevolkingsgroepen hadden eigen belangen bij het trekken van de etnische grenzen en ze hebben er ieder op hun manier de tegenstellingen aangewakkerd. De Servische regering heeft zich sterk gemaakt voor de Servische Kosovaren, maar zich nooit bekommert om de Kosovaarse Romani, die massaal naar het rompdeel van Servië zijn gevlucht. Sommigen deden dat uit angst voor represailles van de Albanezen , anderen omdat ze slachtoffer waren geworden van etnische geweld in Kosovo. Dat laatste geldt in het bijzonder voor de Roma/RAE uit Obilić en Kosovska Mitrovica, van wie de huizen in 1999 en 2000 zijn platgebrand. Bij elkaar gaat het in deze twee gevallen om ongeveer 10.000 Romani. Er kwamen grote getto’s van deze bevolkingsgroep in onder andere Novi Sad en Belgrado, die voor een groot deel worden bevolkt door de vluchtelingen uit Kosovo. Schattingen van het aantal Romani vluchtelingen in Servië lopen op tot 60.000. Hun verzorging door de Serven en de UN autoriteiten liet veel te wensen over.
Een belangrijk zorgpunt betrof de opvang van uit Kosovo gevluchte Roma/REA door UNMIK in Noord-Kosovo, op de grens met Servië. In de zomer van 1999 heeft de VN deze Roma ondergebracht in ‘speciale’ opvangkampen in Cesmin Lug, Zitkovac en Kablare. Al vanaf het begin was duidelijk dat de grond van deze kampen zwaar met lood was verontreinigd en een bedreiging voor de gezondheid van de vluchtelingen vormde. Niettemin is aan deze situatie, ook na herhaaldelijk alarm, tot 2006 niets gedaan. De loodverontreiniging was in Zitkovac 100 keer hoger dan de toegestane hoeveelheid volgens WHO regels; in Cesmin Lug zelfs 360 keer[2].

De algemene opvatting in West Europa dat het ongelijk in de Kosovo kwestie uitsluitend bij de Serven lag was eenzijdig. De hoeveelheid boter op de hoofden van de Kosovaren is aanzienlijk en ook de VN gaan niet vrij uit.
Werkelijke onafhankelijkheid en een vertrek van Kfor zou een uitnodiging tot genocide zijn en op zijn minst een gedwongen emigratie voor de resterende minderheden betekenen. Een terrorist die zonder problemen door het Haagse strafhof veroordeeld zou kunnen worden is nog steeds de meest populaire Kosovaar.
Een beschaafde en hoopvolle oplossing, zoals Europa die eigenlijk zou willen, heeft er nooit in gezeten. Maar wat dan wel?

De minst slechte oplossing zou zijn geweest om Servië haar grondgebied terug te geven met het gezag over Kosovo, maar van een goede behandeling van de Albanese en Romani Kosovaren een ontbindende voorwaarde te maken voor toetreding tot de EU. Aan Albanese Kosovaren die zouden willen emigreren naar Albanië of Amerika en aan Servische of Roma Kosovaren die willen terugkeren naar Kosovo zou een behoorlijke geldelijke steun moeten worden gegeven, zodat Kosovo weer een geloofwaardige Servische provincie had kunnen worden. Dan had iedereen het plan serieus genomen. Dat was nu niet zo. De Serven wensten nog steeds in meerderheid niet beroofd te worden van een deel van hun grondgebied en de Albanezen dachten dat de ideologie van de NATO meebracht dat Kosovo definitief hun kant opgekomen was. Die sloten nu dus geen overeenkomst met hun minderheden maar wachtten af.
Een gewapende opstand van de Albanezen bij het nemen van een besluit om Kosovo aan Servië terug te geven, had met behulp van Kfor kunnen worden voorkomen. Kosovo had de mate van autonomie terug horen te krijgen die het ook vóór de tijd van Milosevitch bezat, maar zonder een eigen gewapende macht. Kfor had dus voor haar vertrek de Albanezen moeten ontwapenen. Zo ongeveer zhad een werkbare oplossing eruit kunnen zien, maar van niemand buiten Servië was enig enthousiasme voor dit voorstel te vinden. Al helemaal niet van de Kosovaren en van onze eigen publieke opinie. Maar het was wel een oplossing die had kunnen werken. Niet zonder geweld, maar met relatief weinig geweld. Een goede oplossing was er nu eenmaal niet. Een werkbare was de enige waar we voor hadden kunnen gaan. En werkbaar is de onafhankelijkheid van Kosovo, zoals die door de NATO is afgedwongen niet.

In de NRC van 19/2/07 stond een artikel van Vladislav Inozemtsev, redacteur van Svobodnaja Mysl en van de Russische editie van Le Monde diplomatique. Hij pleitte daarbij voor een gezamenlijk Russisch-Europees optreden in Kosovo en in alle andere opstandige deelgebieden in Europa, zowel militair als diplomatiek. Bijvoorbeeld door het vestigen van gezamenlijke consulaten om het vrije verkeer van de bewoners van de omstreden gebieden te waarborgen
Een interessante en potentieel ook een productieve suggestie.
Samenwerking op een terrein waar Rusland grote belangen heeft zou de relaties tussen de twee grote geografische blokken ten goede komen en die kunnen wel wat verbetering gebruiken. In Kosovo zijn de NATO en Amerika geïnvolveerd. Of dat land zijn positie in de Balkan aan Rusland had willen overdragen lijkt me de vraag te zijn, maar misschien wel. Amerika kon zijn troepen op andere plaatsen in de wereld met meer onmiddellijk effect inzetten dan in Kosovo en haar reputatie in de moslimlanden viel toch al niet meer te redden. Problemen tussen Rusland en Amerika zouden eerder kunnen ontstaan in de Kaukasus, in Georgië bijvoorbeeld, waar ze rechtstreeks tegenover elkaar lijken te hebben gestaan, toen een deel van Georgië zich met Russische hulp van de rest afscheidde. Of Europa in de Kaukasus had kunnen bemiddelen lijkt me de vraag, omdat zij noch over een geloofwaardige politieke eenheid noch over een eigen leger beschikte, maar samenwerking met Rusland op de Balkan zou de verhoudingen in de toekomst zeker ten goede hebben kunnen komen.

[1] Roma en Sinti zijn de politiek correcte namen voor de twee volkeren die wij Zigeuners en de Engelsen Gypsies (Egyptenaren) noemen.
[2] Met dank voor de Roma informatie aan H.J.M. van Baar
Amsterdam School for Cultural Analysis (ASCA)

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in Balkan. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s