Het oriëntalisme van Edward Said

Edward Said publiceerde in 1978 een boek over het oriëntalisme dat veel succes had in dezelfde kringen waarin ook de Fransen Jacques Derrida, Baudrillard, Virilio, Lacan, Deleuze en Kristeva bewonderd werden en de Duitsers Heidegger en Sloterdijk.
Dat zijn literaire kringen, die niet uitmunten door duidelijkheid en wetenschappelijkheid en die vaak dankbare slachtoffers zijn van de trucs van de retorica. Een bekende retorische kunstgreep[1] is om de tegenstander een opvatting toe te dichten die hij helemaal nooit heeft gehad, om die vervolgens met argumenten ad hominem te gaan bestrijden. Dat is in wezen de techniek die wordt toegepast in Het oriëntalisme van Edward Said.
Hij begint met de stelling dat in het westen en met name in Frankrijk en de Angelsaksische wereld alle niet-westerse landen op een hoop worden gegooid en hij concentreert zich in de rest van zijn boek met de gevolgen die dat heeft voor het Midden Oosten, het hartland van de Dar Al Islam.
Dat uitgangspunt is onzin. Onder de Oriënt is hier altijd verstaan het midden oosten en onder oriëntalisme de studie van dat gebied en zijn bewoners. China, India. Japan en de andere landen van Oost Azië heten hier het Verre Oosten en worden heus niet verward met de Arabische wereld.
Franse schrijvers, als Lamartine en Chateaubriand – maar niet bijvoorbeeld Flaubert en Nerval die door Said worden aangehaald- reisden in het Midden Oosten rond en kwamen onder de indruk van de grote mate van gelijkvormigheid in leefgewoonten die de Arabisch sprekende wereld beheerste, die in dat opzicht de westerse wereld in alle opzichten overtreft.

De stelling die Said aan zijn analyse van het Europese oriëntalisme verbond was dat het een politieke uitvinding was van het westen, die tot doel had om alles dat in de wereld dat anders was dan het westen op één grote hoop te gooien en te diskwalificeren.
Met die stelling, die kritiekloos werd aanvaard door redactie en lezers van de New York Review of Books en soortgelijke progressieve publicaties, werden de resultaten van honderd jaar zorgvuldig wetenschappelijk onderzoek van onder meer onze landgenoot Snouck Hurgronje, de Duitsers Becker en Nöldeke, de Hongaar Goldziher, de Engelsman Browne en van de Amerikaan Bernard Lewis op de mesthoop van de geschiedenis gedeponeerd

In tegenstelling tot de geschriften van Said, die in hoofdzaak journalistiek van kwaliteit zijn was het oudere oriëntalisme een volwassen wetenschap, die nu ten onrechte in diskrediet is geraakt. Wanneer onze politici voorzien waren gebleven van de kennis die door het oriëntalisme van de negentiende en de eerste helft van de twintigste eeuw verzameld is over de Oriënt, waren misschien veel van de fouten die in de een en twintigste eeuw in het gebied worden gemaakt achterwege gebleven.
Said beschrijft het Oriëntalisme als “the corporate institution for dealing with the Oriënt, dealing with it by making statements about it, authorizing views of it, describing it, by teaching it, settling it, ruling over it: in short, Orientalism as a Western style for dominating, restructuring and having authority over the Orient”.

Wie de zorgvuldigheid van het wetenschappelijk werk van Snouck en van honderden van zijn collega’s in aanmerking neemt en het gemak waarmee Said zonder een enkel argument het product van jarenlang wetenschappelijk onderzoek van tafel veegt, die kan zich alleen maar verbazen over de lichtgelovigheid van de progressieve intellectuele wereld.
Als Saïd het heeft over vooraanstaande oriëntalisten dan noemt hij de dubieuze Franse auteur van een biografie van Jezus van Nazareth, Ernest Renan, of de notoire racist Gobineau. In zijn hele werk komt geen naam voor van een oriëntalist van enige reputatie na de vroege jaren 1800 en aan te nemen valt dat geen van zijn bewonderaars ooit de moeite heeft genomen het onderwerp, waar ze allemaal zo’n uitgesproken mening over hadden, in ernst te bestuderen.

In al zijn kritiek op het oriëntalisme haalt hij nooit stellingen of studies van gereputeerde wetenschappers aan die hij met argumenten kan weerleggen. Het blijft bij vage algemeenheden als “Het oriëntalisme heeft altijd de neiging gehad de zaken te vertekenen door of een te gedetailleerde of een te algemene beschrijving te geven” – van de Oriënt. Hij beschouwt zich zelf als een humanist, d.w.z. iemand die zich bezig houdt met de “humanities”; met de wetenschap dus en niet met politiek. Maar het tegendeel is het geval. Hoe uitgesproken politiek zijn leven was blijkt uit een artikel dat hij naar aanleiding van de publicatie van het UNDP rapport geschreven heeft in Al-Ahram, in de wekelijkse Engelstalige samenvatting no. 599 van 15-21 augustus 2002. Zijn bezwaren tegen het oriëntalisme, waaruit inderdaad zelden een positief beeld oprijst van de cultuur van het Midden Oosten, blijkt onderdeel te zijn van zijn politieke opvattingen waarin hij ondermeer blijk geeft van een intense hekel aan joden en Amerikanen.

Ik zal zo letterlijk mogelijk samenvatten wat hij schrijft en oordeelt U dan zelf:

Hij beklaagt er zich over dat Arabieren door de buitenwereld als eenheid worden gezien, terwijl zij vindt hij niet als eenheid optreden. Zij laten de Palestijnen in de steek; ‘betrayal’ is het woord dat hij gebruikt. Hij beschrijft de houding van de overige Arabieren als de steenachtige stilte van een onbewogen toeschouwer. Hij betreurt de verdeeldheid tussen de Palestijnen onderling die tijdens de eerste Libanon oorlog er twaalf verschillende en elkaar bestrijdende groeperingen op na hielden. Als gevolg van het optreden van Israël en van de Libanese milities restten hen niets dan “droog te bloeden”.
De uitspraken van Fatah leiders als “de weg naar Tel Aviv loopt over Jounieh (een plaatsje in de Libanon dat de Palestijnen op de Libanezen wilden veroveren) noemde hij niet zo zeer schandaleus als wel onnodig provocatief. Hij betreurde de verdeeldheid omdat zij het Palestijnse volk onverdedigd laat en het onvoorbereid bloot stelde aan de vernietiging van de Palestijnse infrastructuur en een hernieuwde bezetting door Israël.
De gemeenschappen van Arabieren in Amerika en Europa beschrijft hij als eilandjes in een vijandige omgeving, omringd door strijdbare tegenstanders die voor niets terugdeinzen om de Arabische worsteling in een kwaad daglicht te stellen.

Dit alles was een aanloop naar de bespreking van een uitzending van Al-Jazeera waarin kritiek geleverd werd op het financiële reilen en zeilen van de Arab-American Anti Discrimination Comittee (ADC). Hij vond het schandelijk dat er kritiek was op de enige serieuze nationaal-Arabische groepering in het buitenland. Met name in een land als de Verenigde Staten waar de Arabieren zowel in aantal als in organisatievermogen overvleugeld worden door de veel grotere en extreem goed gefinancierde Zionistische organisaties. Bovendien is in Amerika de samenleving zelf met haar media de Arabieren, de islam en de zaken die hun ter harte gaan, vijandig gezind. Voor onderlinge verdeeldheid is weinig reden in Arabië zelf, maar al helemaal niet in het buitenland waar Arabieren en Arabische gemeenschappen onder vuur liggen en bedreigd worden als ongewenste vreemdelingen en terroristen.

“Waarom”, zegt hij, “zouden wij in het zicht van bedreigingen als waaraan wij bloot staan in de Verenigde Staten versplinteren en ons zelf verzwakken als de enige die daar profijt van trekt de pro Israël lobby is?”

Hij betreurt dat er nooit een opvolger van Nasser is opgetreden als leider en rolmodel van de Arabieren in de strijd om hun bevrijding. Van een ongeschoren Yasser Arafat verwacht hij niets meer sinds zijn woning in Ramallah is verwoest en hij alleen nog maar probeert te overleven. Arafat spreekt onzin zoals bijvoorbeeld dat hij nu het Clinton plan accepteert, nu het twee jaar later is en Clinton geen president meer is.

Hij betreurt ook de veroordeling van zijn vriend Saadeddin door een rechtbank van de Egyptische veiligheidsdienst nadat deze door een reguliere rechtbank was vrijgesproken op precies dezelfde aanklacht. Hij wordt nu als een veroordeelde misdadiger beschouwd. Said betwijfelt of er een morele rechtvaardiging bestaat voor het op deze wijze spelen met iemands leven, carrière en aanzien.

Hij betreurt tenslotte het gebrek aan persoonlijke toewijding aan een zaak die het eigen belang overstijgt, zoals de Palestijnse worsteling. Het is een wonder dat dit volk overleeft onder de niet aflatende wreedheid van Israël. De Arabieren zijn niet in staat de VS af te houden van hun onwettige steun aan Israël ’s misdaden. Het enige wat ze kunnen is het ene vredesvoorstel na het andere produceren die allemaal met verachting door Israël en Amerika worden verworpen.

Bush en zijn psychopathische handlanger Rumsfeld laten hun voornemens voor een aanval op Irak lekken en de Arabieren zijn niet in staat om een gemeenschappelijke afweerstrategie te bedenken tegen deze nieuwste Amerikaanse krankzinnigheid. Als mensen en organisaties als de ADC iets proberen te doen voor de goede zaak worden ze afgeschoten door onruststokers die weinig anders te doen hebben dan te vernietigen en te verstoren

Het wordt hoog tijd dat de Arabieren zich zelf gaan zien als een volk met een gemeenschappelijke historie en een gemeenschappelijk doel in plaats van als een verzameling laffe delinquenten.

Zoals wel meer Arabische publicisten houdt Said er twee verschillende publieke personae op na, een voor Westers en een voor Arabisch binnenlands gebruik. Hij past zich aan bij zijn gehoor. Dat is een testimonium paupertatis voor de wereld waar hij uit stamt en het bevestigt het beeld dat uit de publicaties oprijst van de oudere oriëntalistische wetenschap. De Arabische wereld is een gewelddadige jungle waar men zich staande houdt met behulp van vrienden en familie en waar verder iedereen de potentiële vijand is van iedereen.

[1] Zie voor een uitgebreidere lijst de Rhetorica van Cicero

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in Midden Oosten. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s