Max van der Stoel.

Max van der Stoel hoort tot de kleine groep naoorlogse Nederlandse politici die ook internationaal aanzien genieten. Zijn laatste verdienstelijke optreden was zijn interventie in de affaire Zorreguieta, waar door iedereen met groot respect over werd gesproken. Hij heeft ook daarna nog zijn energie gewijd aan buitenlandse aangelegenheden, met name aan de minderheden in Oost Europa en in die functie heeft hij een aantal successen geboekt en respect afgedwongen.

De reden waarom hij binnen de Partij van de Arbeid en in binnenlandse affaires nooit de rol heeft kunnen spelen die hem als minister van buitenlandse zaken en als internationaal functionaris wel werd gegund, wordt wat duidelijker als men het interview leest dat hij in het maandblad van het NRC Handelsblad in februari 2003 heeft gegeven aan Bas Heijne.

Van de Stoel constateerde dat bij de bestaande proliferatie van kernwapens er steeds vaker conflicten dreigen tussen kernmachten en niet-kernmachten en dat die veel gevaarlijker zijn dan de betrekkelijk stabiele evenwichten tussen de oude kernmogendheden in de tijd van de koude oorlog. Hij vond eigenlijk dat Mient Jan Faber c.s. daar de straat voor op zouden moeten gaan, maar die doen dat niet.
Tot de dingen die hij nooit vergeet of vergeeft rekent hij de leveranties van wapens aan Israël in de Yom Kippoer oorlog in 1973, omdat toen in het kabinet en de Kamer was afgesproken dat aan geen van de oorlogvoerende partijen wapens zouden worden geleverd en hij er door Vredeling en Stemerdink buiten gehouden werd toen het toch gebeurde.
Hij vond Fortuijn, die de waarde van het discriminatieverbod in de Grondwet in twijfel trok en er ook verder bedenkelijke ideeën op na hield, volstrekt verwerpelijk en nam het Balkenende kwalijk dat hij in de aanloop naar de verkiezingen een non-agressie pact met hem sloot.
De waarde en betekenis van instituties als het parlement en de Verenigde Naties achtte hij buiten kijf en wie daar niet een soortgelijk eerbied voor opbracht als hij hoorde politiek te worden buitengesloten.

De constatering dat de tegenwoordige situatie labieler en gevaarlijker dan de koude oorlog is waarschijnlijk juist, al zullen we achteraf nooit weten hoe groot de risico’s geweest zijn bij de belangrijke crises, zoals Berlijn, Hongarije/Suez, Cuba en Tsjecho Slowakije. Dat er toen niets gebeurd is betekent nog niet dat het gevaar toen ook klein was.
Wat kenmerkend is voor Van der Stoel is zijn verbazing dat tegen het nieuwe gevaar niet wordt gedemonstreerd. De man is naast idealist ook een pure rationalist. Ik denk niet dat hij ooit begrepen heeft waarom demonstranten de straat opgaan. Waarom bijvoorbeeld indertijd tegen de kruisraketten gedemonstreerd werd en tegen Amerika en niet tegen de veel gevaarlijker middellange afstand raketten en tegen Rusland, dat deze raketten als eerste geplaatst heeft.
Demonstreren is zelden rationeel en demonstranten hebben ook meestal niet de verwachting iets te zullen bereiken. Ze uiten hun emoties en gaan er van uit dat men hen op zal merken ook al zal men zich niet laten beïnvloeden. Kinderen gooien zich in de zenuwen tegen hun ouders en niet tegen wildvreemden. Sommige ouders trekken zich daar wat van aan, andere niet. Gedemonstreerd wordt hier pas als Moeder Nederland of Vader Amerika iets gaat doen waar men het niet mee eens is. Van der Stoel meent geloof ik dat er gedemonstreerd wordt om aandacht te vragen voor reële problemen en om anderen te overtuigen.

Vredeling en Stemerdink hadden groot gelijk dat zij het bevriende en democratische Israël steunden, toen het werd aangevallen, ondanks dat de premier en de minister van buitenlandse zaken in het kabinet Den Uijl daar bezwaren tegen hadden. Beide defensie bewindslieden wisten dat zij daar hun politieke carrière mee op het spel zetten maar deden het toch. Moreel fatsoen weegt nu eenmaal zwaarder dan politiek fatsoen. Stemerdink en Vredeling komen hiervoor in de hemel, maar Den Uyl en Van der Stoel zullen Petrus eerst iets uit te leggen hebben.

Fortuijn werd in een interview tegengeworpen dat de vrijheid van meningsuiting die hij opeiste verboden werd door de grondwet en repliceerde toen dat die vrijheid zo essentieel was in een democratie dat als de interviewer gelijk had dan de grondwet maar moest worden aangepast. De Volkskrant heeft er toen meen ik van gemaakt dat Fortuijn het discriminatieartikel wilde schrappen, maar dat wilde hij helemaal niet. Bij mijn weten was juist zijn angst dat de homodiscriminatie terug zou komen een van zijn drijfveren om de invloed van de moslimcultuur te bestrijden. Onderlinge strijdigheid van grondrechten is een reëel probleem en hoewel ik persoonlijk van mening ben dat de grondwet geen rangorde dient aan te brengen tussen de grondrechten, maar dat deze in geval van conflict tegen elkaar dienen te worden afgewogen, is een discussie daarover zoals Fortuijn voorstond niet onzinnig.
Juist pure rationalisten als Van der Stoel en Melkert kunnen zich op rare momenten door hun emoties laten meeslepen en dat was in hun houding ten opzichte van Fortuijn zeker het geval. Fortuijn gaf uiting aan de gevoelens van het volk en deed dat op een manier die binnen de grenzen van de wet en van het fatsoen bleef. Terecht heeft hij zich steeds verzet tegen een vergelijking met Le Pen sr. en Haider. Een verlichte democraat als Van der Stoel had als een Voltaire op de bres moeten staan voor het recht van een andersdenkende om opvattingen te verkondigen waar hij het niet mee eens was. Balkenende had het volste recht om niet in het politieke mes van Fortuijn te lopen, zoals de PvdA-ers oude stijl dat zo en masse deden. Daarmee verdedigden de partijgenoten geen democratische waarden maar vijftig jaar struisvogelpolitiek.

Eerbied voor het parlement is een van de grondslagen van de legitimiteit van ons staatsbestel. Het is daarom jammer dat de werkwijze van het parlement die eerbied niet afdwingt. “Den Haag” zoals het parlement tezamen met de regering, de departementen en de parlementaire pers door het volk wordt genoemd, is niet zo populair meer in het land. Meer dan tegen de allochtonen was het Den Haag waar Pim Fortuijn tegen ten strijde trok. Aan deze strijd had hij zijn populariteit te danken en in de ogen van zijn aanhang was het Den Haag dat hem demoniseerde. Volgens Fortuijn zelf was Kok verantwoordelijk voor een sfeer waarin gewelddaden konden plaats vinden.
Tegen die achtergrond is het onbegrijpelijk dat de Fortuijnisten in het kabinet gingen zitten in plaats van een minderheidskabinet van VVD en CDA te dulden. In wezen was Fortuijn en is nu de LPF anti Den Haag en anti parlementair, althans tegen het instituut in zijn bestaande vorm. Verandering van onze wijze van regeren stond hoog op zijn agenda en misschien niet ten onrechte, want veel van wat er in de zorg, het onderwijs en de veiligheid is fout gegaan is aan een ineffectieve manier van regeren toe te schrijven. De opmerking van Nawijn, dat het parlement zich te buiten gaat aan rituelen, is nog betrekkelijk gematigd en terecht voelt Van der Stoel er een groot wantrouwen tegen alle andere officiële instellingen achter schuil gaan.
Dit wantrouwen bestaat, daar helpt geen moedertje lief aan. Fortuijn probeerde er op een democratische manier vorm aan te geven. Daar zou een ras parlementariër de voorkeur aan moeten geven boven het in de markt laten van dit potentieel aan ongenoegen tot er een werkelijke antidemocraat opstaat en er mee aan de loop gaat.

Van der Stoel was als politicus vergelijkbaar met Melkert en zou het als leider van zijn partij even slecht hebben gedaan. Melkert zou het van de andere kant waarschijnlijk als minister van buitenlandse zaken of als ambassadeur bij de Verenigde Naties wel even goed hebben gedaan als Max van der Stoel. Hij heeft gewoon minder geluk gehad en misschien ook wel meer onterechte ambitie.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in Nederland, overheid, politiek. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s