De zaak Lucia de Berk.

Herinnert U zich Lucia de Berk? De verpleegster die ten onrechte veroordeeld werd, omdat er bij haar in de buurt in het ziekenhuis zoveel mensen overleden?
Uit het verslag in de Volkskrant en het latere onderzoek van Buruma viel af te leiden dat de veroordeling van Lucia de Berk in hoofdzaak het gevolg is geweest van een verkeerde voorlichting van de rechtbank op statistische gebied. Die verkeerde voorlichting zou op haar beurt weer het gevolg geweest kunnen zijn van een onvolledig, c.q. onjuist feitenrelaas aan de statisticus in kwestie. Het ging om een ‘verdacht’ groot aantal gevallen van overlijden tijdens de diensturen van De Berk. Daarbij had men er geen rekening mee gehouden dat zij werkzaam was op de intensive care, waar de frequentie van sterfgevallen zo veel groter is dan op andere afdelingen van een ziekenhuis.
Het dat Ton Derksen over de zaak schreef geeft hierover mogelijk een nauwkeuriger uitsluitsel, maar dat heb ik niet ter beschikking. Hoe dan ook, hier schuilt ergens een systeemfout. Het systeem hoort er voor te zorgen dat de rechter alleen deskundigenberichten krijgt die gebaseerd zijn op de relevante gegevens.
Vroeger werd statistisch bewijs strafrechtelijk helemaal buiten beschouwing gelaten. Men beschouwde het niet als wettig bewijs. Dat was ten onrechte, lijkt mij, want vaak is het veel harder bewijs dan de verklaringen van getuigen of bewijs uit het sporenonderzoek. Betrouwbaarder mogelijk zelfs dan een bekentenis. Maar rechters worden er niet mee opgeleid en kunnen er daarom ook niet mee omgaan. Hetzelfde geldt voor opsporingsambtenaren en officieren. Het wetboek van strafvordering kent het statistisch bewijs niet en bevat dus ook geen protocol hoe er mee om te gaan.
Het is dringend nodig dat het forensisch instituut een statistische afdeling krijgt en dat daar zowel strafrechtelijk als statistisch onderlegde deskundigen komen die het strafonderzoek in voorkomende gevallen kunnen begeleiden. Vanuit zo’n afdeling zou dan ook de informatie kunnen komen die de wetgever nodig heeft om het wetboek van strafvordering en de bijzondere bepalingen in andere wetten op dit punt aan te passen.
Karaktergetuigen waren in het strafproces ooit even belangrijk als getuigen t.a.v. de feiten. Wie door zijn omgeving als o.k. werd aangemerkt gold als o.k. voor de rechter die de verdachte meestal zelf niet kende. Wie een slechte reputatie had bij zijn omgeving stond al met een been op het schavot of in het gevang. Die karaktergetuigen zijn officieel uit het wetboek verdwenen maar het bloed kruipt waar het niet gaan kan. Dat karaktergetuigen nu alleen indirect een rol spelen in het proces heeft onder meer tot nadeel dat ze nu niet q.q. door de raadsman van de verdachte kunnen worden ondervraagd
Men is statistisch bewijs tegen Mevrouw de Berk gaan zoeken omdat haar omgeving haar een beetje vreemd vond en op haar ging letten. Om die reden heeft de directie van het ziekenhuis tenslotte aangifte gedaan. Een paar verkeerde diagnoses van doodsoorzaken waren de directe aanleiding. Mogelijk ging het hierbij om dosisfouten bij medicijngebruik in het ziekenhuis die het personeel had verdonkeremaand, want dat zijn het soort beroepsfouten die problemen kunnen geven met de nabestaanden en de verzekering. Een samenloop van omstandigheden, maar daarnaast toch ook een hele reeks technische fouten, zowel in eerste instantie bij het ziekenhuis als later bij justitie.
Ik zou als advocaat met genoegen een procedure tegen het ziekenhuis en tegen de Staat der Nederlanden hebben gevoerd in deze zaak. De fouten zijn groot genoeg, de gevolgen zijn groot genoeg en de self-righteousness van alle betrokkenen was groot genoeg om daar eens achter heen te gaan. Interne maatregelen bij het ziekenhuis en bij justitie zouden op hun plaats zijn geweest en een schadevergoedingsprocedure is meestal heel geschikt om daar de aandacht op te vestigen. Als rechters niet meer objectief kunnen oordelen en zich mee laten slepen door een publieke verontwaardiging, zoals in dit geval, dan wordt een primaire dijk in de rechtsstaat ondermijnd. Daar had Buruma best eens aandacht voor kunnen vragen.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in ethiek, strafrecht. Bookmark de permalink .

Een reactie op De zaak Lucia de Berk.

  1. Daan zegt:

    In het veroordelende arrest van het Hof Den Haag werd één geval als hard beoordeeld en wel op grond van de verklaring van een door de verdediging aangedragen deskundige op het gebied van de werking van een door De Berk toegediend medicijn. Statistiek heeft in dat harde geval geen enkele rol gespeeld in het bewijs. Die is alleen gebruikt in het zogenaamde schakelbewijs voor de andere gevallen. Vervolgens werd door de Hoge Raad het zelfstandige bewijs voor het harde geval geaccepteerd en ook het schakelbewijs voor de andere gevallen. Toen in de herzieningsprocedure de deskundigenverklaring door een andere verklaring onderuit gehaald werd, viel het harde geval af en daarmee ook het schakelbewijs voor de andere gevallen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s