De Scheiding van Kerk en Staat II.

Ahmed Marcouch en Job Cohen, respectievelijk e.t. deelraadvoorzitter van Slotervaart en burgemeester van de Centrale Stad zijn beiden lid van de PvdA. Zij pleiten voor het geven van de ruimte aan de islam in het Amsterdamse en Nederlandse openbare leven. Cohen deed dat in zijn Cleveringa lezing en in een nota van B en W waarvan een uittreksel werd gepubliceerd in De Volkskrant van 28 Juni 2008. De PvdA partijleider Wouter Bos zag de integratie van de moslims als het belangrijkste maatschappelijke vraagstuk van zijn tijd.
Men is nogal over Cohen en Marcouch heen gevallen, maar of dat terecht is, is de vraag. Hun opvattingen zijn niet onverstandig en zo veel alternatieven lijken er niet te zijn. Ze zijn in elk geval de moeite waard om er goed over na te denken.

Uitgangspunten voor hun pleidooi waren de volgende:
1. geloof is voor immigranten een houvast in een voor hen vreemde wereld
2. het geloof geeft ethische normen en waarden die in een geseculariseerde samenleving lijken te verdwijnen of verdwenen zijn.
3. alleen door het geloof van de immigrant te vernederlandsen kan voor hen een brug worden geslagen naar de Nederlandse samenleving.
4. de overheid dient actief de vrijheid van godsdienst te bewaken.
5. zij dient neutraal te staan tegenover alle godsdiensten en niet van een voorkeur te laten blijken.

Cohen ging daarbij nog een stap verder. De overheid dient niet alleen neutraal te staan tegenover godsdiensten, zij dient de godsdiensten te faciliteren en wel zo dat ze allemaal een gelijk kans krijgen zich publiek te manifesteren. Dat is een vorm van positieve discriminatie, een bevoordeling dus van de achtergestelde godsdienst, i.c. de islam. De discussie daarover kan vlug worden afgesloten: dat mag niet en een gemeente die dat doet begeeft zich buiten de wet. De fraude die de gemeente heeft gepleegd bij de transactie met de grond bij de bouw van de Westermoskee is een goed voorbeeld. Wethouder van Poelgeest had daar voor het gevang in kunnen draaien en Cohen zou er beter aan doen hier niet te veel de aandacht op te vestigen.

Het standpunt van Cohen en Marcouch lijkt overigens begrijpelijk voor wie integratie van moslim immigranten voorstaat en voor wie tegelijkertijd een voorkeur heeft voor het hebben van normen en waarden boven de normloosheid die een flink deel van de Amsterdams jeugd tegenwoordig lijkt te kenmerken. Er zitten aan de andere kant een paar tegenstrijdigheden in hun standpunt. Hoe men bijvoorbeeld neutraal kan staan tegenover een godsdienst die zelf onverdraagzaam is tegen anderen en wat de overheid zou kunnen doen om mensen te beschermen die de islam zouden willen verlaten, daar wordt door beiden over gezwegen. Wanneer er inderdaad een praktische oplossing zou zijn voor wat algemeen als het belangrijkste sociale probleem van deze tijd wordt gezien, dan kan het niettemin de moeite waard zijn om daar oude standpunten voor op te geven of om water bij de wijn te doen. Men dient zich wel goed te realiseren wat het niet alleen voor ons maar ook voor de moslims in Nederland zou betekenen.

Voor we op advies van de PvdA oude schoenen weggooien en nieuwe kopen heeft het zin om de nieuwe op kwaliteit te beproeven en na te gaan waarom de oude zo lekker hebben gezeten en nu dan misschien niet meer. Eerst maar de oude schoenen.

West Europa had in de middeleeuwen een algemeen aanvaarde godsdienst, het Latijnse christendom, die door de kerkelijke en wereldlijke overheden zo nodig met geweld tegen vreemde godsdiensten en tegen interne schisma’s en ketterijen werd verdedigd. Wat dat waren, schisma’s en ketterijen, dat werd door de overheden zelf bepaald. Ketters waren bijvoorbeeld de Katharen en Albigenzen. Een vreemde godsdienst hadden de moslims en de joden. Later werden ook de aanhangers van de vroege hervormers als Savonarola, Wycliff en Huss als ketters beschouwd. Bevolkingsgroepen met afwijkende godsdiensten werden bloedig vervolgd. De islam[1], die oorspronkelijk als een schisma gold[2], werd binnen het bereik van het Latijnse christendom alleen een tijdlang getolereerd op Sicilië, maar erg lang heeft dat niet[3] geduurd.
Wie als individu, zoals Galileo Galilei, een opinie had die strijdig was met de leer moest die in het openbaar herroepen. Gevolg was dat nieuwe ideeën zelden een kans kregen en nieuwe godsdiensten al helemaal niet. Aan te nemen valt dat zonder het verval van reputatie van de kerk in de Renaissance en zonder al die tegenpausen die het gevolg waren van de ballingschap in Avignon, er nooit een hervorming zou zijn gekomen. Toen de hervorming er eenmaal was en daarnaast de oude godsdienst onder de naam van katholicisme in stand bleef, kreeg men waar de autoriteiten altijd bang voor waren geweest: godsdienst oorlogen.
Godsdienst oorlogen zijn etnische conflicten van een extra virulente aard, omdat beide partijen menen de wil van God uit te voeren. Aan het einde van de godsdienst oorlogen, bij de Vrede van Münster in 1648, werd overeengekomen dat per land of regio de vorst maar uit moest maken wat de religie zou zijn. Europa werd daarna een lappendeken van verschillende godsdienstige overtuigingen. Wie het in zijn eigen land niet uit kon houden, kon altijd wel ergens anders terecht. Nederland was een bekende vrijhaven voor vervolgden op andere plaatsen in Europa en hier begon dan ook de verlichting. Godsdienstvrijheid voor iedereen is een verworvenheid van die verlichting. Maar die vrijheid is een historisch toeval. Zonder hervorming geen verlichting en zonder verlichting geen vrijheid van godsdienst. Dat we een moderne beschaving gekregen hebben is puur geluk geweest en aan de kerk en de godsdienst heeft het zeker niet gelegen.

Tot zover de oude schoenen. Die scheiding van kerk en staat is er dus niet voor niets. De geschiedenis laat zien dat waar kerk en staat elkaar de hand reiken de staat gebruikt wordt om een stationaire samenleving af te dwingen en vernieuwing van welke aard ook de kop in te drukken. De Europese godsdiensten waar de vrijheid van godsdienst voor is bedoeld hebben de geschiedenis meegemaakt en zich er aan aangepast. Zij hebben zich op het bestaan van andere waarheden dan de hunne ingesteld.
De islam is buiten die geschiedenis gebleven, haar ervaring is een heel andere. Eeuwenlang was zij ooit het briljante middelpunt van de Middeleeuwse cultuur zowel in Europa als in het Nabije Oosten. Maar toen de imams het in de Dar al Islam voor het zeggen kregen[4] en de vrijheid van meningsuiting er verdween, was het ook gedaan met de islam als levende beschaving. Na Ibn Chaldoen[5], die overleed aan het begin van de vijftiende eeuw, is de Arabische beschaving stil blijven staan. Uiterlijk en inhoudelijk is er weinig meer veranderd sinds het einde van de middeleeuwen. Nog steeds komen er in een klein taalgebied als Nederland jaarlijks meer boeken op de markt dan in de hele Arabische wereld. Vertalingen van westerse boeken komen praktisch niet op de markt in de Dar al Islam. Islamitische Nobelprijs winnaars zijn er acht in totaal, waaronder begrepen de Nobelprijzen voor de vrede voor Yasser Arafat en Anwar el Sadat. Wetenschappelijke Nobelprijzen voor Moslims zijn er precies twee, waarvan een voor een Pakistani en een voor een Egyptenaar.
De islam en haar imams dwongen historisch gehoorzaamheid aan de leer af met geweld. Voor zover men kan nagaan en de publicaties erover kan geloven gebeurt dat nog steeds. Vertegenwoordigers van de islam zeggen wel van niet en betogen dat geweld in strijd is met de voorschriften van Koran en Hadith, maar als geweld de enige manier is om het geloof te verdedigen tegen boze invloeden, dan wordt er voor gekozen als voor het minste kwaad. Dat gebeurt, naar Marcouch ook wel toegeeft, in Nederland en andere Europese landen ook. De overheid staat daar betrekkelijk machteloos tegenover, want zonder medewerking van de allochtone bevolking kan er niet effectief tegen worden opgetreden. Eerwraak en homo bashing zijn de bekendste voorbeelden van geweldgebruik, maar niet de enige. In geweldgebruik zit bovendien een vorm van multiplier. Weet men eenmaal dat geweld zo nodig gebruikt wordt dan is de dreiging meestal voldoende. De islamitische subcultuur wordt grotendeels langs deze weg met geweld gehandhaafd, zonder dat er veel gebeurt waar de overheid de hand op zou kunnen leggen. Ook wanneer men zich zonder protest neerlegt bij een dreiging met geweld is de samenleving waarin men verkeerd op geweld gebouwd. Dan kan men niet zeggen dat er in vrijheid wordt gekozen voor het leven als moslim. Geweld en bedreiging met geweld vallen binnen het patroon van normen en waarden dat door het merendeel van de imams wordt gepropageerd of tenminste getolereerd. Van enige daadwerkelijk actie ertegen van de zijde van de officiële islam is hier en elders in de wereld geen sprake.

Dit alles wordt door Marcouch niet ontkend en Cohen zweeg erover. Ze hopen ongetwijfeld beiden dat juist een polderislam een wijziging zal gaan brengen die elders in de wereld en eerder in de geschiedenis nooit tot stand is gebracht. Helemaal onmogelijk is dat niet en wenselijk is het zeker. We moeten ons bovendien goed realiseren wat het alternatief zou zijn. Willen we de kwalijke aspecten van de islam uit onze samenleving bannen dan is de kans groot dat we daar een deel van onze humanistische verworvenheden voor prijs zullen moeten geven. De keuze is dan om door de hond of door de kat te worden gebeten.
Misschien zijn de oude schoenen daadwerkelijk versleten en niet meer bruikbaar. Het is duidelijk dat Cohen er zo over dacht. Maar dat wil nog niet zeggen dat zijn nieuwe zouden passen. Daar zou de discussie over horen te gaan.

[1] Omgekeerd tolereerde de islam afwijkende godsdiensten wel, zolang er maar geen afgoderij aan te pas kwam. Dat tolereren moet men zich voorstellen als het toestaan van gemeenschappen met een zekere autonomie, maar strikt gescheiden van de Islam. Het maken van bekeerlingen en de overgang naar het christendom of jodendom was verboden. Daar stond de doodstraf op. Zo tolerant was het dus ook niet en vroeg of laat leidde het altijd tot etnische conflicten. De katholieke koningen van Spanje, die vrede wilden in hun land, hebben daarom islam en jodendom eruit verwijderd, zo vreedzaam mogelijk overigens.

[2] Mohammed kan in de hel van Dante worden aangetroffen onder de scheurmakers (schismatieken). Zie het 28e gezang.

[3] Van het vreedzaam samenleven van de verschillende godsdiensten in de middeleeuwen op Sicilië en in Spanje wordt altijd hoog opgegeven, maar het liep op den duur altijd uit op moord en doodslag. De burgeroorlogen op de Balkan na het uiteenvallen van Joegoslavië moet daarom niet als iets bijzonders worden gezien. Zo ging het altijd, zolang er geen overheid was die dit soort etnische conflicten met geweld de kop in drukte.

[4] In plaats van de kalief die eeuwen lang kunsten en wetenschappen beschermd heeft tegen de geloofsfanaten.

[5] De laatste grote Arabische historicus en filosoof.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in geloof, geschiedenis, maatschappelijk. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s