De laatste christen

De laatste christen, van wie we met een grote mate van zekerheid mogen aannemen dat hij diep godsdienstig was, was Maarten Luther, maar tegelijk heeft niemand meer bijgedragen aan de ondergang van het christelijk geloof in Europa dan hij.

Het humanisme van Erasmus, Moore en vele anderen had de misbruiken van hoog en laaggeplaatste christenen aan de kaak gesteld en de onhoudbaarheid van veel geloofspunten aangetoond. Overal werd in West Europa in de zestiende eeuw opgeroepen tot hervorming. Die hervorming kwam, maar anders dan de humanisten zich die hadden voorgesteld. Voor het laatst stond onder leiding van Luther een generatie christenen op, die even gepassioneerd voor hun geloof opkwamen als de kerkvaders dat in de oudheid hadden gedaan. Voor het laatst ook ontstond een scheuring in de christelijke kerk vergelijkbaar met het ontstaan van de scheiding tussen de oosterse kerken en de kerk van Rome. De scheuring leidde tot bloedige godsdienstoorlogen en de vrede tot een definitieve afschaffing van het kerkelijke monopolie op de moraal en tot verlies van haar plaats in het publieke leven. Dat was niet wat Luther had bedoeld.
De reformatie bleek het opflikkeren van het vuur voordat het definitief werd uitgedoofd. Tegelijk met het protestantisme ontstond in de landen rond de Noordzee een wetenschappelijke en levensbeschouwelijke ontwikkeling die leidde tot het rationalisme, de verlichting en de industriële revolutie. In de negentiende eeuw hadden het wetenschappelijke wereldbeeld en de humanistische moraal in hun strijd met het christendom het pleit beslecht. Met terugwerkende kracht had Luther het loodje gelegd tegen Erasmus. De Kerk en het geloof waren teruggedrongen naar de Zondag en naar een plaats tussen de muren van het kerkgebouw. Als maatschappelijke en morele macht had de christelijke kerk afgedaan, al ijlde haar invloed hier en daar nog na. De wereld werd voortaan bezien door een wetenschappelijke bril en voor God is daarin geen plaats. Wie nog in de God van Luther gelooft is uit de tijd, al kunnen tijden natuurlijk altijd keren.

Deze ontwikkeling is aan de islam voorbij gegaan. Het wereldbeeld van de islam is middeleeuws gebleven en in zichzelf besloten. In de islam heeft de godsdienst nog steeds haar plaats als bepalende factor in de cultuur al zou het onjuist zijn cultuur en godsdienst helemaal te laten samenvallen. Het wereldbeeld zal het niet houden, daarvoor is de moderne cultuur al te ver doorgedrongen in de landen van de islam. Aan de voortrekkers van de godsdienst zal de cultuur het te danken hebben als door een nieuwe interpretatie van de heilige geschriften van de islam een geslaagde aanpassing tot stand zal komen. Daar zou ook het christendom baat bij kunnen hebben, want zoveel verschillen die godsdiensten per saldo niet.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in geloof, geschiedenis. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s