Het categoraal gymnasium

In de vijftiger jaren waren alle gymnasia categoraal. Je had daar naast lycea, maar op zo’n lyceum ging je of naar de HBS of naar het gym. MMS had je toen ook nog, een soort HAVO speciaal voor meisjes. Al die scholen hadden een vast programma. Keuzevakken of pakketten waren er nog niet. De alfa’s hadden acht uur Latijn en acht uur Grieks op de hoogste twee klassen, de bèta’s vijf. De bèta’s hadden flink wat meer wiskunde en exacte vakken in hun curriculum, de alfa’s wat meer humaniora maar het overlapte toch behoorlijk.
Ik heb met plezier op dat gym gezeten maar toch zou ik niet de barricade opgaan voor het behoud van het categorale gymnasium. Het heeft zo langzamerhand geen zin meer. Het zou zeker nooit meer worden ingevoerd als het er niet al was. De kennis van de klassieken van mijn twee zonen, die in Amsterdam op het Ignatius college gezeten hebben en het daar best goed deden, is minimaal. Dat kon ook niet anders. Zo’n taal van twee duizend jaar geleden is zo totaal vreemd, dat leer je niet zomaar in een paar uur per week. Mijn jongens hadden maximaal drie uur per week Latijn en namen geen van beiden Grieks in hun pakket.
In de tijd van mijn grootouders werd er nog in het Latijn college gegeven op de universiteiten. Aan ons was dat al niet meer besteed. Mijn generatie las die talen nog wel maar beheerste ze niet actief. Mijn indruk was dat onze leraren ook niet meer spontaan Grieks of Latijn spraken en alleen maar zo veel beter vertaalden dan wij omdat ze het hadden kunnen voorbereiden. Zodra de leraren zelf de klassieken niet meer echt beheersen is het voor de leerlingen in elk geval afgelopen.
In de Middeleeuwen en de vroeg moderne tijd waren de klassieken de gemeenschappelijke Europese culturele erfenis, de achtergrond waartegen Dante en Shakespeare en Cervantes hun epische verhalen schreven. Op de universiteiten was Latijn wat tegenwoordig Engels is, de lingua franca. Leerlingen dichtten in het Latijn en in de achttiende eeuw kende men nog hele boeken Homerus uit zijn hoofd. Nu zijn Dante en Shakespeare zelf klassiek en we kunnen het zonder de oudheid doen. Iedereen heeft bovendien zoveel boeken als hij wil en uit het hoofd leren is allang niet meer nodig.
De klassieken waren vroeger een noodzakelijke dimensie, iets wat een diepte-effect gaf aan de samenleving. Die functie heeft het niet meer. Klassiek vertalen is moeilijk en daarom liggen de toelatingseisen voor het gym wat hoger dan voor de HAVO. Maar dat lijkt op het vragen van een bètapakket voor een vroedvrouwenschool. Er is geen bevalling waarvoor een vroedvrouw wiskunde nodig heeft, maar het werkt als een soort schifting systeem. Dat doen de klassieken op het gymnasium ook, zolang je tenminste maar blijft vertalen. Muziek, schaken of filosofie zijn ook moeilijk en zouden die functie kunnen overnemen
Voor de opleiding van middelbare scholieren hebben de klassieken nog steeds het grote voordeel dat er lesmateriaal in overvloed aanwezig is. Dat is voor vergelijkbaar moeilijke vakken vaak niet het geval.
Het categorale gymnasium is nu in hoofdzaak een zes jaar durende intelligentietest. Het is een zeef die alleen de mensen met voldoende talent doorlaat en daarnaast geeft het een vorm van training in formeel denken. Er zijn werkzame alternatieven, zoals de Engelse (internationale) school, maar die bevredigen niet helemaal. Het probleem is dat er in het curriculum van de alternatieve scholen onvoldoende vakken zijn met een vergelijkbare moeilijkheidsgraad en met eenzelfde opleidingseffect, anders waren Grieks en Latijn en daarmee het categorale gymnasium waarschijnlijk al bij de Mammoetwet afgeschaft.
Mandarijnen Chinees is misschien wel even moeilijk en symbolische logica is dat zeker, maar er is onvoldoende lesmateriaal van de juiste moeilijkheidsgraad. En er zijn onvoldoende geschikte leraren om een vervanging door te voeren.
Toch kan dit op den duur nooit het goede argument zijn om aan het categorale gymnasium vast te behouden. Als een aantal werkelijk begaafde en toegewijde mensen er een paar jaar voor uittrekken moet het zeker mogelijk zijn andere vakken te vinden met geschikt lesmateriaal en alles wat daar verder op en aan hoort. Een ruime periode om er mee te experimenteren in speciaal daarvoor ingerichte scholen en tijd voor het opleiden van leraren, dat is natuurlijk allemaal nodig, maar het kan als we willen en het lijkt me ook wenselijk. Persoonlijk zou ik het verdwijnen van het gymnasium als een verlies ervaren, maar dat is meer jeugdsentiment dan redelijk inzicht.
Zolang een volwaardige vervanging er nog niet is zou het jammer zijn om het schooltype af te schaffen, want de moeilijkheidsgraad voorziet nog wel steeds in een behoefte. Geen oude schoenen weggooien voor men nieuwe heeft, maar het wordt wel tijd eens naar de nieuwe schoenen te gaan kijken. Wat we in die tussentijd niet zouden moeten doen is het vertalen af te schaffen. Dat is het paard achter de wagen.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in onderwijs. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s