Grote geesten.

Belangrijke denkers kenmerken zich door drie eigenschappen: wat zij zeggen is origineel, er zit samenhang in en het heeft impact op de samenleving. Meestal schrijven ze helder en zijn hun geschriften toegankelijk voor iedereen die de moeite neemt ze te lezen, maar dat geldt helaas niet voor alle grote geesten.
Immanuel Kant bijvoorbeeld is een uitzondering. Die schrijft beroerd Duits en is helemaal niet gemakkelijk te volgen, maar wat hij te zeggen heeft is wel de moeite waard. Zijn invloed is in elk geval groot en blijvend geweest al heeft haast niemand hem zelf gelezen. Zijn invloed is indirect.

In Duitsland zijn er veel natuurwetenschappers van grote kwaliteit geweest, grote geesten zonder wie de moderne wetenschap niet zou bestaan, maar buiten Kant maar weinig schrijvers die de samenleving diepgaand en blijvend hebben beïnvloed.
Karl Marx is zo’n uitzondering. Niet iedereen is overtuigd dat we in hem met een werkelijk grote geest te maken te hebben, maar zijn invloed valt niet te ontkennen. Sigmund Freud en twee andere psychologen, Adler en Jung, waren een tijdlang heel invloedrijk, maar blijken intussen toch meer een hype te zijn geweest dan mensen met een blijvende invloed. Een groot Duits filosoof, die als zodanig door iedereen wordt erkend die hem gelezen heeft, is Max Weber. Zijn invloed is, merkwaardig genoeg, veel kleiner geweest dan die van Freud of Marx en zeker ook veel kleiner dan die van Angelsaksische en Franse denkers, als Darwin, Adam Smith, David Hume, Montesquieu, de Tocqueville, Jean Jacques Rousseau en anderen. Zijn invloed blijft helaas ook achter bij de meer leesbare filosofen als Nietsche en Schopenhauer.

Nederland heeft een aantal grote wetenschappers voortgebracht, naar verhouding misschien wel evenveel als Duitsland en één grote filosoof wiens invloed op de moderne samenleving belangrijker geweest is dan die van alle anderen uit de verlichting: Benedict ( Baruch) Spinoza.
Spinoza wordt weinig gelezen, waarschijnlijk omdat zijn belangrijkste werk, de Ethica zo ontoegankelijk is. Het is postuum gepubliceerd, naar algemeen wordt aangenomen omdat Spinoza wist dat publicatie hem zijn leven had kunnen kosten. Een reden zou ook geweest kunnen zijn dat hij er tot aan zijn dood aan is blijven werken. Spinoza was niet alleen filosoof en wetenschapper, maar ook een profeet met doodsverachting die een voorbeeldig leven leidde, dus die laatste reden spreekt mij aan.

De Ethica kan het beste worden gezien als de logische bewijsvoering voor zijn revolutionaire leer die op een veel toegankelijkere manier is opgeschreven in de Tractatus Theologico-Politicus. Die leer hield, kort samengevat, een verzoening in van geloof en wetenschap en daarnaast een weg waarlangs een wereldsamenleving tot stand zou kunnen komen zonder dat de aanhangers van de verschillende godsdiensten elkaar naar het leven zouden staan. Hij ziet als de kern van de grote monotheïstische godsdiensten de broederschap van alle mensen en de zedenleer die aan de gelovigen wordt opgelegd. God is daarbij de eenheid van natuur en mensheid. Dat er verschillen zijn in de vormgeving van godsdiensten hangt samen met de verschillen tussen de mensen tot wie de betrokken profeet zich richt.
Een revival van Spinoza zou kunnen helpen om een samenleving leefbaar te maken waar moslims deel van uitmaken naast christenen en humanisten.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in wetenschap en filosofie. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s