Joop den Uijl, behoorlijk erg.

Het schrijven van columns of korte stukjes is een geliefkoosd genre in Nederland. Karel van het Reve was in de twintigste eeuw de meester op dit terrein, zoals Busken Huet dat was in de negentiende. Maar hij heeft daar tijdens zijn leven nooit helemaal de erkenning voor gekregen, die hem toekwam.
In de eerste plaats, denk ik, omdat het zo gemakkelijk leek, wat hij schreef, zo begrijpelijk, alsof iedereen het zou kunnen. Maar vooral ook omdat hij rechts was in een tijd dat links in de mode was. In de tweede helft van de twintigste eeuw werd rechts voor onbehoorlijk versleten. Niet alleen rechts zoals in nationaal socialistisch, wat, zoals U zou moeten weten, eigenlijk een vorm van links is, maar ook rechts in de zin van conservatief of alleen maar anti-links.
Van het Reve kwam uit een communistisch gezin en had toen hij volwassen werd een gloeiende hekel gekregen aan alles wat dom en ideologisch was. Niet alleen aan het Russische stalinisme en aan Paul de Groot en zijn aanhang, maar aan iedereen die niet onder ogen wilde zien dat socialisme en andere ideologieën onzin zijn en mensen die eraan verslaafd raken beklagenswaardig.
Daar kon hij gepassioneerd en tegelijk met een groot gevoel voor humor over schrijven. Iemand die hij aanzag voor het prototype van dit soort socialisme met een bruin verleden was Joop den Uijl, naar wie zo ten onrechte werd opgekeken in zijn tijd. In het vierde deel van zijn verzameld werk kunt U een stukje aantreffen met de titel Allemaal onzin Joop, waarin hij Den Uijl op de hak neemt omdat die zo gepassioneerd iets zeggen kon wat helemaal niets betekende. Dat ‘waar de betrokkenheid van kunst en politiek op elkaar gaat functioneren, er iets gebeurt’, bijvoorbeeld. Daar zegt hij van ‘dat hij niet weet wat dat is, een betrokkenheid die gaat functioneren’. Hij vermoedt dat ermee bedoeld wordt dat als grote groepen mensen politiek ergens warm voor lopen dat dan ook de kunst gaat bloeien. Dat lijkt hem, als het dat dan zou betekenen ook nog onzin en hij geeft meteen een aantal historische voorbeelden waarbij ‘die betrokkenheid’ in elk geval niet is opgetreden.
Wat Van het Reve daarnaast niet bevalt in Den Uijl is zijn neiging om iets aan te bevelen aan het gewone volk waar hij zelf voor geen goud naar toe zou willen, zoals bijvoorbeeld het vormingstoneel. Den Uijl schrijft’ Het vormingstoneel moet bij voorkeur in stand worden gehouden’ maar hij maakt Van het Reve niet wijs dat hij enig genoegen beleeft aan dat ‘deprimerende functioneren van op elkaar betrokken geborneerdheid, gebrek aan talent en het nalopen van wat vijftig jaar geleden voor modern gehouden werd’.
Mooi voorbeeld en inderdaad, als je Den Uijl hoorde praten, dan was het niet om aan te horen en wat hij schreef is onleesbaar. Maar Van het Reve werd het niet in dank afgenomen toen hij daar op wees. De intellectuele elite in zijn dagen had een voorkeur voor Simon Carmiggelt, al herhaalde die zich zelf voortdurend en heeft hij nooit iets geschreven dat zo interessant was dat iemand zich dat nu nog herinnert.
Kritische stukjes was niet het enige genre waar Van het Reve goed in was. Ook zijn wetenschappelijk stukken over Russische literatuur of literatuur in het algemeen zijn een genoegen om te lezen.
Romans schijven kon hij niet. Daar miste hij het architectonische talent voor, zal ik maar zeggen, maar zijn kleine novelles waren meesterstukjes. Een voorbeeld daarvan is het reisverhaal In Plaats van Ourthe, dat U in datzelfde vierde deel aan kunt treffen meteen na Joop den Uijl. Dat is aardig en beeldend en zo erudiet, dat het ook voor een derde of vierde keer een genoegen blijft om te lezen.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in herinneringen, literatuur. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s