Een goed bestuur.

Hendrik Jan Schoo, in leven onder meer columnist van De Volkskrant, veronderstelde in een column kort voor zijn overlijden dat Nederlanders helemaal niet zulke extreme politieke standpunten hebben als uit verkiezingsuitslagen van de laatste jaren zou blijken. Dat Nederlanders eigenlijk maar een ding willen: een goed bestuur.

Als hij gelijk had, wat ik wel denk, dan volgt uit die redenering dat het Nederlandse volk zich de laatste decennia slecht bestuurd voelt. Wie kijkt naar de tsunami van vreemdelingen, die ons land heeft overspoeld, de teloorgang van het onderwijs, de angstwekkend gestegen kosten van de zorg, het ondoordringbare woud van regels en de algemene ontevredenheid over het gebrek aan efficiency bij overheidsinstellingen, die verbaast zich daar niet over.
Men moet daarbij bedenken dat de bevolking geen onderscheid meer maken wil tussen politiek en ambtenaren. De mensen vinden dat één pot nat en daar hebben ze goede redenen voor.
Steeds vaker blijkt de overheid, voor de mensen die daar carrière maken, zo’n ouderwetse klok te zijn, waarbij dan afwisselend een ambtenaartje of een politicus naar buiten komt, als hij slaat. Dat hangt dan af van het punt in de loopbaan van de betrokkene.
Ambtenaren, politici, adviseurs, vertegenwoordigers van werkgevers en werknemers, leden van maatschappelijke organisaties, het is allemaal een grote brei. En op wie je ook stemt, het systeem verandert er niet door. De regering en het parlement zijn uithangborden, die eens in de vier jaar worden verwisseld. De winkel achter het bord blijft dezelfde.

De overheid, dat is bijvoorbeeld de kraamverzorging waar een paar jaar geleden een artikel over in het Volkskrant Magazine stond. Dankzij het Landelijk Indicatie Protocol doet de kraamverzorgster nu alleen nog maar dingen die op haar lijstje staan. Voor de kraamvrouw, haar andere kinderen en haar al dan niet geregistreerde partner werkt dat niet meer echt goed. Dat wordt dus of in het ziekenhuis bevallen en daar blijven tot ze het als kraamvrouw weer zelf kan, of particuliere hulp. Een uitzondering is dit niet. Heel veel overheidsdiensten zijn zo verbureaucratiseerd dat eigenlijk niemand er meer iets aan heeft. Het kost alleen veel.
We hebben een markteconomie[1] die redelijk goed functioneert en daarnaast een overheidsapparaat dat niet veel beter is dan de overheid in de communistische landen van voor de val van het communisme. Daar hoort de zorg bij, het onderwijs, de politie, het gevangeniswezen en de reclassering, de jeugdzorg e.t.q.
Het ergste zijn misschien nog wel de overheidsapparaten die zogenaamd geprivatiseerd zijn, maar die in precies dezelfde monopoly positie zijn gebleven als voor die tijd en met exact dezelfde organisatie. De zogeheten tucht van de markt betekent dan alleen maar hogere prijzen voor de burger en hogere salarissen voor het management. Voor de mensen “op de werkvloer” betekent het in de regel meer vergaderen en invullen van formulieren, waarmee de managementmedewerkers verantwoording af kunnen leggen over het “bedrijf”dat ze runnen[2].

Sinds een aantal jaren hebben we de hervorming Hoogervorst in de ziekenzorg, die daarmee weer een stap dichterbij een National Health Service is gekomen.
Mijn broer, die voor zijn overlijden vrij veel tijd in een ziekenhuis heeft doorgebracht vertelde me, toen ik hem daar bezocht, dat hij meende twee van zijn kamergenoten het leven gered te hebben door er op toe te zien dat het tijdstip en de hoeveelheid van hun medicijnen klopten met wat er in de status stond of door persoonlijk de verpleegster te gaan zoeken toen de fles van het infuus leeg was en niemand reageerde op zijn alarmbel. Soortgelijke verhalen publiceerde indertijd ook ex-directeur Joop Janssen van het bouwbedrijf Heijmans in het tijdschrift Management Scope. Mijn broer en Joop Janssen waren beiden serieuze mensen en ik geloof hun kritiek. Dat de overheid over de hele linie op dit soort punten tekort schiet is in elk geval de overtuiging van de Nederlandse bevolking en de belangrijkste oorzaak van de algemene ontevredenheid.

Wie als buitenstaander met de overheid te maken heeft, bijvoorbeeld omdat hij aan een overheidsorganisatie goederen of diensten levert of daarin werkzaamheden moet verrichten, die ervaart persoonlijk waar het fout loopt. De overheid bestaat praktisch overal uit los van elkaar opererende eenheden die voor de samenwerking van elkaars welwillendheid afhankelijk zijn, zonder dat daar enige organisatorische dwang op staat. Niemand stuurt van boven aan of kan iets doordrukken. Wie wat tot stand wil brengen binnen de overheid is afhankelijk van netwerken die buiten de officiële lijnen om lopen. Wie daardoor ongeduldig wordt bereikt niet veel. De overheidsorganisaties zijn naar binnen gericht en trekken zich weinig aan van de belangen van de buitenwereld. De mensen die er in werken worden niet afgerekend op de prestaties van het apparaat waar ze deel van uit maken. Ze worden beoordeeld op wat ze doen in en voor de eigen afdeling. Daar wordt bepaald in welke salarisschaal ze thuis horen en of ze kans hebben om carrière te maken.
Dat organisaties dienen om problemen op te lossen en dat ze op grond daarvan moeten zijn ingericht is geen aanvaard uitgangspunt. De politiek verantwoordelijken beschikken niet over de macht om daar verandering in te brengen en hun aansprakelijkheid tegenover de volksvertegenwoordiging heeft vooral symbolische betekenis.

[1]
Markteconomie als in de terminologie van Adam Smith. Wat ‘marktwerking’ is in de terminologie van onze overheid is voor een normaal mens niet te volgen.
[2]
Veel van de ideologische ruzies die tussen politieke richtingen over dit verschijnsel worden uitgevochten lijken nogal overbodig te zijn. Iedereen vindt dat overheid of semi-overheid van scholen en zorginstellingen, jeugdzorg en reclassering etc. slecht functioneert, maar links wijt het aan de markt invloeden en rechts aan ambtenarij

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in overheid. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s