Utilitarisme.

De protagonisten van het utilitarisme waren Epicurus in de Oudheid en Bentham en John Stuart Mill in de tijd van de verlichting. Kort samengevat verkondigden zij de leer dat wij zaken goed vinden omdat zij nuttig zijn, of anders uitgedrukt dat zij goed zijn, voor zover zij aan zoveel mogelijk mensen zoveel mogelijk geluk brengen. Onder nutsethiek is daarbij te begrijpen plezier en andere als positief ervaren emoties, die bijdragen tot iemands geluk. G.E. Moore heeft de logische onhoudbaarheid van die theorie aangetoond met een gedachte-experiment. Niet alles wat nuttig is, of gelukkig maakt is goed, meent hij, zolang men betekenisvol de vraag kan blijven stellen: “het is wel nuttig, maar is het goed?”

Aannemelijk is dat het utilitarisme een kromme manier is om de ervaring tot uitdrukking te brengen dat geen ethiek een lang leven beschoren is die niet tot nut strekt van de samenleving waarin zij de normen en waarden bepaalt. Maar Moore heeft gelijk. Of een ethiek wel of niet overleeft zegt weinig over haar transcendente waarde. Het is goed denkbaar dat een ethiek in stand blijft als die van de nazi’s, zolang de cultuur waarin zij thuis hoort maar een voldoende groot deel van de technisch beschaafde wereld omvat. Toch is er weinig twijfel over dat niemand objectief een ethiek voor juist kan houden die zoiets als de holocaust te weeg kan brengen.

Ethiek is een normatief begrip en alles wat met evolutie te maken heeft is feitelijk. Het is een intellectuele doodzonde om normatieve en feitelijke aangelegenheden door elkaar te halen. Het leidt tot verwarring en onhoudbare standpunten. Wie wil ervaren hoe irritant zo iets is, moet sociologie gaan studeren.
Maar dat wil niet zeggen dat het niet mogelijk zou zijn om ethiek als gedragsfenomeen op zijn overlevingswaarde te beoordelen, zoals dat ook met andere gedragskenmerken gebeurt in de biologie. In feitelijke zin heeft het dan betrekking op de overleving van zowel individuen als van groepen van individuen en van soorten. Maar de criteria die men daar dan bij aanlegt zijn niet ethisch in normatieve zin..

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in ethiek, wetenschap en filosofie. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s