Soevereiniteit.

Tijdens het proces tegen Van Oldenbarnevelt, Grotius e.a. kwam aan de orde of het de provincie Holland of de Generaliteit was, die de procedure diende te voeren. De beantwoording van die vraag had groot belang want in de Generaliteit had Maurits van Oranje het voor het zeggen en de Staten van Holland waren het staatsrechtelijk tehuis van zijn tegenstanders, die terecht stonden. De vraag werd beslist met het argument dat het verraad waar de beklaagden van werden beschuldigd gepleegd zou zijn jegens de Generaliteit. De gevolgtrekking dat dan ook de Generaliteit het proces diende te voeren was logisch niet zo dwingend, maar Maurits was dan ook geen jurist, maar een militair en een mof.
Grotius, die de grootste jurist was, die dit land ooit heeft gekend, betoogde dat Holland het forum diende te zijn, omdat de soevereiniteit krachtens de Unie van Utrecht bij de Staten van de provincies lag en dat was juridisch een overtuigend argument. Toch was er ook wel wat tegen in te brengen. Soevereiniteit is immers een staatsrechtelijk begrip en staatsrecht is niet alleen geschreven recht. De Unie had de hoogste macht bij de afzonderlijke provincies gelegd, maar er niet voor gezorgd dat ook de hoogste militaire macht daar terecht kwam. De efficiency gebood om tijdens de oorlog tegen Spanje die macht bij de generaliteit te leggen en daarmee ook een belangrijk element van de soevereiniteit.
Een tweede feitelijk element in de soevereiniteit is de wil van het volk, zoals die tot uitdrukking komt in de publieke opinie en het gedrag van de personen die optreden in de publieke ruimte. In de strijd van de remonstranten tegen de contraremonstranten stond de meerderheid van de publieke opinie achter de contraremonstranten. Met steun van het volk had Maurits in de meeste steden buiten Holland intussen “de wet verzet ”. Hij had remonstrantse regenten vervangen door contraremonstranten, die zijn strijd tegen Van Oldenbarnevelt steunden. Zowel de godsdienstige, de politieke als de militaire macht stonden na verloop van tijd aan de kant van Maurits en de Generaliteit. Daarmee was waarschijnlijk ook de soevereiniteitsvraag beslist. Zoals De Gaulle in 1958 door een referendum de wet kon verzetten in de vierde republiek, zo deed Maurits dat door zijn optreden tegen Van Oldenbarnevelt. Dat neemt natuurlijk niet weg dat Maurits een crimineel was en de executie van Van Oldenbarnevelt een gerechtelijke moord. Maar dat is ethiek en strafrecht. Het is geen staatsrecht, dat nu eenmaal veel feitelijker en minder ethisch is dan andere delen van het recht. Misschien dat Herman Tjeenk Willink dat bij zijn kritiek op de formatie van Rutte I over het hoofd heeft gezien. Hij krijgt nu in elk geval de mogelijkheid er wel rekening mee te houden, bijvoorbeeld door Wilders bij de formatie te betrekken.
Over het begrip soevereiniteit is in de negentiende eeuw veel gepubliceerd, met name in de Duitse landen. Een belangrijke bijdrage aan het begrip werd hier in Nederland de vorige eeuw gegeven door toenmalige rector magnificus van de Vrije Universiteit, de rechtsfilosoof Herman Dooyeweerd. In een diesrede in 1950 gaf hij een heldere en beknopte uiteenzetting onder de titel De Strijd om het Souvereiniteitsbegrip in de moderne Rechts- en Staatsleer. De problemen als gevolg van de Europese verdragen die toen nog komen moesten, werden daarin al onderkend en van commentaar voorzien. Sinds die vijftiger jaren is het onderwerp as such wat in de vergetelheid geraakt. Ook tijdens de discussie over de Europese grondwet is van de bestaande literatuur over het onderwerp maar zelden gebruik gemaakt. Het wordt misschien tijd er opnieuw aandacht aan te besteden.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in geschiedenis, overheid, staatsrecht. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s