Olifanten.

Al weer even geleden waren mijn kleindochter en ik in Artis en stonden we met zijn tweeën te kijken naar twee voetballende olifanten. De kleinste van de twee pakte de bal zo nu en dan ook vast met het slurfje en wij vroegen ons af of dat nu hands was of niet. Olifanten kunnen geen hands maken hebben we besloten. Maar olifanten zijn slimme beesten, misschien denken ze er zelf wel anders over.
In die zelfde tijd zag ik een Engelse televisie uitzending over het gedrag van olifanten. De mevrouw die de begeleidende tekst deed vond dat het de beesten niet verweten kon worden dat ze het milieu aantastten wanneer ze door mensen onder druk gezet werden. Bij implicatie was zo’n verwijt dan wel op zijn plaats geweest als het excuus niet had kunnen gelden?
Is dat nu zo? Kan het dieren verweten worden wanneer zij zich zo gedragen dat andere wezens en ook mensen daar schade van ondervinden? Wij verwijten toch ook de overstromingen en de blikseminslag die het veroorzaakt niet aan het weer?
De vraag heeft een aantal kanten. Zijn dieren als olifanten ons iets verplicht zodat ze als gevolg daarvan te kort kunnen schieten? Zijn dieren zich bewust van de schade die ze veroorzaken en zo ja zijn ze in staat schade veroorzakend gedrag te mijden?
De scheiding tussen mensen en andere diersoorten is niet zo scherp te trekken als het jodendom en de daarvan afgeleide godsdiensten dat graag willen zien. De intelligente sociale diersoorten hebben met grote waarschijnlijkheid een vorm van ethiek, een ander woord voor het bewuste gedrag van een individu dat gericht is op het welzijn van de groep en de individuen die daar deel van uitmaken. Verder maken alle dieren deel uit van een ecologie, die ze met andere soorten delen en is het behoud van die ecologie voor alle deelnemende diersoorten, dus ook voor olifanten, van levensbelang en schept het daarmee een verplichting. De verplichting tegenover de eigen soort wordt door het gemeenschappelijk belang een verplichting tegen andere soorten.
Weten dieren dat gedrag dat hun overleving bedreigt verkeerd is? Als ze überhaupt het benul hebben dat gedrag verkeerd kan zijn dan is het antwoord waarschijnlijk ja. Als overlevingsinstincten waarschuwen tegen een bepaalde vorm van gedrag, dan is dat te vertalen als “verkeerd”, dat is nu precies de functie van het instinct, dat is de reden waarom het is het blijven bestaan.
Vaak waarschuwen biologen tegen sentimentele vormen van antropomorfisme, het doen of dieren eigenlijk verklede mensen zijn, maar een verwijt aan dieren die hun eigen omgeving en die van hun medeschepselen aantasten lijkt op zijn plaats. Al kun je je natuurlijk afvragen wat je met zo’n verwijt moet.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in ethiek, wetenschap en filosofie, zo maar wat. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s