Democratie als staatsvorm.

Churchill had gelijk toen hij de democratie het slechtste regeringssysteem noemde dat er was behalve alle andere. Waarschijnlijk bedoelde hij ermee dat alle systemen zich tot misbruik lenen, ook de democratie, maar die weer minder dan de rest. Dat is denk ik waar als je het statistisch en historisch bekijkt. Maar het is niet in alle gevallen waar gebleken. De Weimar republiek was als regime geen succes, werd afgewezen door de Duitse bevolking en is door Hitler met betrekkelijk weinig moeite veranderd in een perfecte dictatuur en in een oorlog- en moordmachine.
Gibbon noemde de tijd van de adoptief keizers in Rome het beste regime en de beste samenleving die de wereld gekend had en dat regime was autocratisch tot op het bot. Ik denk dat Gibbon toen hij dat oordeel gaf ook aan de verlichte despoten uit zijn tijd dacht. Aan Catharina en Franz Joseph, die wel dicht in de buurt kwamen van Hadrianus c.s., maar toch niet in alle opzichten. Churchill had ruim een eeuw langer ervaring gehad met de westerse beschaving dan Gibbon toen hij zijn oordeel gaf over de democratie. De beschaafde wereld in zijn tijd bestond intussen overwegend uit democratische rechtsstaten. De daarmee verbonden samenlevingen waren beschaafder dan het Rome uit de tijd die Gibbon bedoelde.
Maar waren ze ook beschaafder dan het Oostenrijk van unser guter Kaiser Franz? Ik meen dat het Wenen en Oostenrijk dat zo fraai beschreven wordt in Der Man ohne Eigenschaften niet onder deed voor Frankrijk en Engeland en dat dit ook geldt voor het Berlijn van Bismarck en keizer Wilhelm I. Zoals de geschiedenis heeft geleerd waren ze alleen minder duurzaam. Op Wilhelm I volgde Wilhelm II die Duitsland, Oostenrijk en Europa in het verderf gestort heeft.
Maar de democratie in Spanje leidde op een haar na tot een communistische heilstaat en vervolgens tot een vreselijke burgeroorlog[1] en een Francoregime waar de Spanjaarden ook niet vrolijk van geworden zijn. In Frankrijk leidde de democratie tot een Volksfront, dat het land zo verzwakt heeft dat Hitler er kon binnen wandelen. In Italië mondde de democratie, of wat daar voor doorging, uit in het regime van Mussolini. Het is eigenlijk alleen in de Angelsaksische landen en de verwante samenlevingen in Noord Europa waar de democratie een blijvend succes is geweest. Dat zijn niet toevallig ook de oudste en meest hechte rechtsstaten.
Het is duidelijk dat de democratie als regeringsvorm ‘an sich’ geen garantie vormt voor een goede regering en een stabiele samenleving. Dat doet een rechtsstaat eerder en de praktijk leert dat de aanwezigheid van een rechtsstaat een conditio sine qua non is voor een geslaagde democratie. De stabiliteit van een samenleving en het succes van haar instituten beïnvloeden elkaar over en weer. Maar wie een samenleving blijvend in gunstige zin wil beïnvloeden kan niet beter doen dan er een rechtsstaat introduceren. Het is op zo’n moment beter dat die door een autocratisch regime wordt gehandhaafd dan door een democratisch regime om zeep geholpen. Dat inzicht zou de Amerikanen geholpen hebben bij hun beschavingsmissie in Irak.
Over wat democratie precies is bestaat tegenwoordig een heel scala van opvattingen. De meeste komen heel dicht bij een combinatie van rechtsstaat, mensenrechten, humanistische levensovertuiging en vrije verkiezingen. In filosofisch opzicht is dat eigenlijk een vorm van bedrog, want historisch heeft democratie dat zeker niet allemaal omvat
[1] Lees daarover George Orwell, Homage to Catalonia en An Age like this.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in geschiedenis, politiek. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s