Het is de samenleving.

Sinds de verlichting is dit het dilemma dat ons bezig houdt: is het de samenleving of is het het individu dat als het belangrijkste aspect van de menselijke soort moet worden beschouwd. Functioneren individuen in dienst van hun samenleving of is die samenleving er alleen maar om het leven van individuen te faciliteren?
Wie deze vraag van uit een biologisch perspectief bekijkt ziet vlug in dat dit een verkeerde vraagstelling is. Samenleving en individu functioneren niet buiten elkaar. Er kan wel dit over gezegd worden: het is duidelijk dat de samenleving zonder U en mij kan maar U en ik niet zonder onze samenleving.
De samenleving vormt een organisme waarvan individuen deel uitmaken en we hebben de samenleving nodig om ons leven te organiseren. Zoals het op zich toelaatbaar is om de aarde te zien als het middelpunt van het heelal of van het zonnestelsel, zo kun je ook een individu zien als hetgeen waar de kosmos om draait. Zo’n uitgangspunt helpt alleen niet erg om de kosmos of om individuen te begrijpen.
In het Vaticaan schijnt er nog ergens een planetarium aanwezig te zijn dat is gebouwd met de aarde als middelpunt. De banen van de planeten krijgen daarin een exotische vorm, die het uiterste gevraagd moet hebben van de instrumentmaker die het ding gemaakt heeft. Zo is het ook voor iemand die probeert om de wereld te begrijpen met individuele mensen als uitgangspunt. Het wordt erg ingewikkeld en onbegrijpelijk, maar het is niet verboden.
De wereld waarin we leven wordt simpeler als we de samenleving zien als datgene wat het leven organiseert en waarvan we deel uit maken. Het is een efficiënte manier van benaderen om haar te zien als een organisch geheel dat meer is dan de delen en ook meer dan alleen de mensen die er op dit moment deel vanuit maken. Tot de samenleving horen behalve mensen ook allerlei ideeën en procedures, die wel ooit door individuele mensen zijn bedacht, maar waarvan geen mens meer zeggen kan dat hij ze allemaal kent of overziet. Tot de samenleving horen ook alle vervaardigde producten en de diensten die de mensen elkaar bewijzen. De samenleving is onder meer de manier waarop mensen de wereld om zich heen hebben aangepast aan de eigen behoeften. De samenleving heeft tenslotte een verleden en een toekomst, een bestaan dat in tijdsorde veel groter is dan dat van individuele mensen.
De complexiteit van dit organisme is zo groot dat er geen sprake van is dat we het als kunnen begrijpen of besturen. De pretentie van autoritaire staten om samenlevingen te besturen is gebaseerd op het sterk vereenvoudigde model ervan waarmee zij werken. De resultaten van de pogingen in dit opzicht van de communisten zijn erbarmelijk geweest, maar ook de sociaaldemocratische landen in het westen bakken er weinig van, als ze proberen om de samenleving naar hun hand te zetten. Die is daar domweg te ingewikkeld voor. Hoe groter de samenleving hoe ingewikkelder in het algemeen. Overheden horen alleen al om die reden op een zo laag mogelijk niveau te worden georganiseerd en het aantal bestuurslagen moet zo beperkt mogelijk worden gehouden.
Het is evident dat de wetten en bestuurlijke maatregelen die daar op zijn gericht vrijwel nooit het beoogde resultaat hebben. Ook de pogingen om wetten en regels aan te passen als niet gebeurd blijkt te zijn wat men verwacht had of gehoopt, leiden meestal wel tot grotere complicaties en maar zelden tot het beoogde doel. Intussen is het samenstel van wetten en regels zo ingewikkeld geraakt dat niemand daar mee overzicht over lijkt te hebben. Dat houdt in dat de overheid die voor het in stand houden van de samenleving verantwoordelijk is voor een te zware taak staat.
Dat wil allemaal niet zeggen dat we het beter zonder overheid zouden kunnen stellen. De overheid is een noodzakelijke component van iedere samenleving; zij is de arbiter tussen individuen en hun organisaties en zij zorgt daarnaast voor de oplossing van heel wat problemen die alleen een overheid kan aanpakken en niemand anders.
De traditionele taken van de overheid liggen op het terrein van externe en interne veiligheid. Het belang van die taken is zo groot dat degenen die ze verrichten per definitie als overheid gelden. Saddam Hoessein en zijn clan waren eigenlijk weinig meer dan een roversbende, maar omdat ze de orde in Irak handhaafden waren ze overheid. In delen van het voormalige koninkrijk Napels en Sicilië functioneerde tot voor kort de Mafia als een quasi overheid, omdat zij daar een vorm van orde handhaafde.
In West Europa vinden we de zorg van de overheid in de samenleving en met name de zorg voor de minder bedeelden tenminste zo belangrijk als het bewaren van de interne en externe vrede. Maar dat is een misvatting. De samenleving zou het als het moest zonder een flink deel van haar minst bedeelden kunnen stellen maar niet zonder interne en externe vrede. Men moet zich daarbij overigens realiseren dat ook het begrip minstbedeelden een ongeoorloofde abstractie is en dat nut en functie van de groep die daar mee bedoeld wordt door niemand compleet kan worden overzien.
Dat laatste houdt onder meer in dat de sociaaldemocraten er verkeerd aan doen om de verantwoordelijkheid voor wat zij zien als de minst bedeelden uit handen van die mensen zelf te nemen en er de zorg van de overheid voor in de plaats te stellen.
Een samenleving functioneert niet goed als de mensen niet voor zich zelf zorgen. De overheid hoort zich te beperken tot die hulp aan individuen die noodzakelijk is om hun overleven te garanderen en ze de mogelijkheid te geven zich zelf te ontwikkelen. Verder hoort een overheid niet te gaan. Een goede en evenwichtige samenleving zorgt zelf voor organisaties van commerciële en andere aard die de benodigde functies op zich nemen, tenminste als de overheid ze daarbij niet in de weg staat. In plaats van te pretenderen de samenleving te besturen reageren dat soort organisaties op gesignaleerde behoeften. Ze werken niet top down maar bottom up en in het algemeen werkt dat beter.
De overheid moet haar handen af houden van zaken die de samenleving prima zelf kan organiseren. Niet alleen omdat het niet efficiënt is maar ook omdat het een goed functioneren van de samenleving en haar leden belemmert. We zouden een welvarender en betere wereld hebben als de overheid het risico zou durven nemen dat een aantal individuen tussen de wielen raken. Dat gebeurt ook nu zij zich wel de zorg voor hen aantrekt Sociaaldemocraten en andere progressieve medeburgers voelen zich schuldig als individuen van ellende zouden omkomen. Voor zover het daarbij om hun eigen buren of bekenden zouden gaan is dat ook terecht. Toch zou het beter zijn als de overheid erop zou vertrouwen dat de eigen omgeving van bedreigde mensen dat soort ongelukken zal voorkomen of dat ze uit zich zelf actie zouden nemen als de overheid het niet voor ze doet.
Die overheid kan het namelijk in wezen toch niet en als ze het probeert leidt het tot alle problemen die we in de communistische landen hebben gezien. Die zijn bij ons wat minder heftig omdat onze socialisten die dingen niet met geweld doen maar ons proberen te overtuigen dat het beter voor ons is. Dat lukt voor een belangrijk deel niet en dat is onze redding.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in maatschappelijk, wetenschap en filosofie. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s