De adel.

De adel als stand is een overblijfsel uit de middeleeuwen. Het woord stand dat uit die zelfde tijd stamt, is mee veranderd. Een heer van stand is niet langer iemand met privileges die hij of zij bij de geboorte heeft meegekregen, maar iemand tegen wie door anderen wordt opgekeken, omdat men hem deftig vindt.
West Europa ontwikkelde na de val van het Romeinse rijk drie standen, de adel de geestelijkheid en de rest. De adel vormde het bestuur, het leger en was de drager van de cultuur. Zij bestond uit Germaanse veroveraars en Romeinse grootgrondbezitters. Ongeveer rond de tijd van Karel de Grote hadden zich de nieuwe verhoudingen uitgekristalliseerd en was de driedeling wet geworden. In de landen ten Oosten van de Rijn waar de Romeinen niet geweest waren, volgde men de maatschappelijke ontwikkelingen aan de Romeinse kant.
Wanneer men het in de Merovingische tijd over de Franken had, had men het over de adel. De geestelijkheid was een ‘hulpstand’, de derde stand speelde geen rol, die maakte eigenlijk geen deel uit van het Frankische volk. In de ogen van de adel stonden de lieden van de derde stand tussen het vee en de echte mensen in. De echte mensen, dat was de adel. Er was later wel nog een ander soort tussencategorie, die je bijvoorbeeld bij ons in Friesland wel tegen kwam: vrije mensen die nooit in de adelstand waren verheven, maar toch aan niemand horigheid verschuldigd waren. Maar Europees gezien waren dat uitzonderingen.
De geestelijkheid voerde de administratie (klerken) en bediende Gods woord. Zij hield daarmee de samenleving in stand. De koning of keizer, die in zekere zin een stand op zich zelf was, vormde de sluitsteen van deze samenleving. Samen met de paus van Rome was de keizer de plaatsvervanger van de godheid op aarde. De geestelijkheid was een open stand, iedereen kon geestelijke worden, die Latijn kon leren lezen en schrijven. De hoogste geestelijkheid kwam vaker voort uit de hoge adel naarmate de macht aanzien en rijkdom van kloosters en kerken groeide, maar dat is nooit geformaliseerd. In beginsel kon de zoon van een schapenboer of timmerman paus van Rome worden. Alleen, het gebeurde nooit.
De derde stand die later de burgerlijke werd genoemd bestond oorspronkelijk uit horige boeren en ambachtslieden. Horig wilde vooral zeggen dat ze op hun plek moesten blijven en dat een deel van wat ze produceerden aan de plaatselijke edelman toekwam, die eigenaar was van de grond en die – wat belangrijker was – bescherming bood bij aanvallen van binnenlandse en buitenlandse rovers.
Bij de opkomst van de steden in de elfde eeuw veranderde de positie van de horigen en indirect die van de adel (stadslucht maakt vrij!). Welgestelde burgers uit de steden werden in toenemende mate dragers van de cultuur en aan het einde van de middeleeuwen, in de nieuwe tijd, raakten adel en burgerij, hof en steden met elkaar vervlochten. De functie van de adel als de wettelijke top van het bestuur en van het leger bleef niettemin tot aan de Franse revolutie gehandhaafd.

In Groot Brittannië gold dat meer nog dan op het continent, doordat daar de adel een open stand vormde, waarin iedere generatie verdienstelijke leden van de burgerij werden opgenomen. In Frankrijk en elders op het vaste land bleef de adel veel meer een gesloten stand en moest de burgerij zich uiteindelijk om die reden door revolutie een plaats veroveren aan de top van de samenleving.
In Nederland boven de grote rivieren heeft de adel altijd een minder belangrijke rol gespeeld dan in andere Europese landen. Waarschijnlijk hadden de bewoners van de moerasgebieden minder reden om zich onder de bescherming van een sterke buurman te plaatsen om zich zo Vikingen, Hongaren en roofridders van het lijf te houden. In de vroege middeleeuwen was dat in West Europa de belangrijkste reden voor het ontstaan van adel en horigheid.
In de veertiende en vijftiende eeuw is overal in Europa de adel gedecimeerd in de oorlogen die in Frankrijk de honderdjarige oorlog en hier in Nederland de Hoekse en Kabeljauwse twisten werden genoemd. Voor Noord West Nederland betekende het zo goed als het einde van de adel als functionele stand. Het grootste deel van de bestaande adel is door Willem I gecreëerd uit de regentenfamilies van de Republiek of bestaat uit import uit het buitenland. De Van Wassenaars en nog vijf andere families vormden in 1700 het restant van de oude Hollandse adel. De rest was uitgestorven of naar het buitenland verdwenen. De Oostelijke en Zuidelijke provincies van ons land volgden het buitenlandse patroon, maar hun invloed op de gang van zaken hier is altijd nogal beperkt gebleven.
De Nederlandse adel is steeds op het buitenland georiënteerd geweest, waar hun stand een belangrijker rol speelde dan hier, maar heeft in Nederland gefungeerd in de diplomatieke dienst, in de rechterlijke macht en de hogere bestuursfuncties. Daarnaast ook in een beperkt aantal vrije beroepen, met name in de advocatuur. Sinds de negentiende eeuw zag men hen ook in het grote bedrijfsleven, maar meer als heren van stand dan omdat hun adellijke hoedanigheid iets toevoegde aan de kwalificaties voor de betrokken functies. Adel is in Nederland een versiering geworden, die door de betrokkenen zelf op hoge prijs wordt gesteld en door buitenstaanders met waardering wordt bekeken vanwege de goede manieren en de plichtsbetrachting die er vaak mee gepaard gaan.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in geschiedenis, maatschappelijk. Bookmark de permalink .

Een reactie op De adel.

  1. Jan Govaert zegt:

    Een jaar geleden was hier in België op een TV-zender nog een reeks te zien van de oude erfadel, hoe ze leefden en wat ze zoal doen.
    Apart van het feit dat de adel volledig georienteerd is op de Franse taal en cultuur zul je maar heel heel zelden een ongelovige of atheïst aantreffen onder deze stand.
    Deze twee standen de kerk en de adel houden elkaar nog altijd in stand zoals ze eeuwenlang gedaan hebben tijdens het gruwelijk feodalisme. never forget, never

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s