Het geloof van Constantijn

De geloofsartikelen uit de belijdenis van Nicene wordt door vrijwel alle christelijke geloofsrichtingen onderschreven. Ze stammen in hoofdzaak uit het concilie dat in 325 a.D. gehouden werd en waar het naar genoemd is, aangevuld op een paar ondergeschikte[1] punten op de concilies van Constantinopel in 381 en Chalcedon in 451 a.D..
Het concilie van Nicene is door Constantijn de Grote bijeengeroepen om een einde te maken aan de godsdiensttwisten tussen de verschillende christelijke richtingen. Hij had voor het christendom gekozen om het Romeinse rijk een vorm van eenheid te geven waar op dat moment grote behoefte aan was. De oude ethos van het rijk was die van de Romeinse stadstaat geweest, de polis van de klassieke Grieks-Romeinse beschaving.
Socrates, Plato, Aristoteles, de Stoa en Epicurus hadden haar geformuleerd en gepropageerd, maar de ethos van het Romeinse burgerschap was niet langer werkzaam. Een eeuw of wat hadden de keizers pogingen gedaan die te herstellen en de elementen uit de samenleving te verwijderen die de eenheid ondermijnden. Christen- en jodendom waren de belangrijkste scheurmakers en de vervolgingen van hun aanhang moeten tegen die achtergrond worden gezien. Het heeft niet geholpen. Het christendom was tegen de verdrukking blijven groeien. In de tijd van Constantijn was het de grootste religie van het rijk geworden. Alleen de soldatenreligie van de Sol Invictus kwam qua betekenis nog een beetje in de buurt.

Constantijn kwam op het briljante idee om de zaak om te draaien. Nu het niet mogelijk bleek om het christendom uit te roeien besloot hij om er de kern van te maken waar een nieuwe rijkseenheid omheen zou kunnen worden gebouwd.
Daarvoor was het nodig om eerst de onderling twisten tussen de christenen te beëindigen. Naar het schijnt was zijn moeder christelijk en bevriend met de bisschop van Rome. Met hulp van deze bisschop werd het concilie in Nicene bijeengeroepen. De Gordiaanse knoop waarin de leerstukken over de natuur van de Christus de pre-Niceaanse kerk gevangen hield werd door het zwaard van deze nieuwe Alexander ontward. Het resultaat is het credo zoals we dat nu nog kennen.

Zelf is Constantijn pas op zijn sterfbed christen geworden, naar de kerkgeleerden zeggen om de verstandige reden dat hij daarbij volledige kwijtschelding kreeg voor al zijn zonden terwijl hij niet meer in de gelegenheid was om nog nieuwe te bedrijven. Een andere reden zou kunnen zijn dat hij zijn erfenis beter gewaarborgd zag als ook hij zelf als christen zou sterven. Tenslotte is het mogelijk dat hij helemaal nooit christen heeft willen worden maar er zich toen hij stervende was niet meer tegen kon verzetten. Hij heeft het later in elk geval niet meer kunnen ontkennen.
Hij was in de theologische finesses van het christendom helemaal niet geïnteresseerd, wat onder meer blijkt uit het feit dat toen het niet lukte om de opvattingen van Arius uit te roeien, hij nog eens een nieuw compromis heeft geprobeerd. Toen Athanasius, de bedenker van de eerdere formule, daaraan niet mee wilde werken heeft hij die naar Trier verbannen, een uithoek van het rijk.

Wie de drie teksten in de oudste, de tweede en de laatste wereldtaal van het christendom vergelijkt ziet maar kleine en onbelangrijke verschillen. Zo staat de oorspronkelijke Griekse tekst in het meervoud: wij geloven. De Latijnse en Engelse staan in het enkelvoud: ik geloof. Mens worden en geïncarneerd worden lijkt twee keer hetzelfde , maar veel doet het er niet toe, zolang men aanvaard dat het Constantijnse christendom Paulinisch is, d.w.z. Platonisch.
De grote verschillen binnen het pre-Niceaanse christendom zijn na het concilie verdwenen. Christus is zowel god als mens en de godheid bestaat uit drie verschillende personen, de vader, de zoon en de heilige geest. Vooral in dat homousios en consubstantialis zat het compromis. Jezus nam als mens deel aan de goddelijkheid van de vader en daarover gingen de meeste twisten.
Wanneer we naar de drie eerste regels van het Nicenum kijken, dan zien we dat de moslims daar weinig problemen mee zouden hebben. Met de rest wel, maar van degenen die zich tegenwoordig nog christenen noemen zullen er maar weinig zijn die daadwerkelijk geloven wat ze hier nog iedere week in de kerkdienst bevestigen, voor zover ze al kunnen begrijpen wat er staat.
Dat Jezus opgestegen is ten hemel bijvoorbeeld en daar zit op een troon aan de rechterhand van de vader, dat gelooft sinds Copernicus niemand meer. Ook de inferos, de geesten in de onderwereld, waar Jezus in de drie dagen tussen zijn kruisdood en de herrijzenis met Pasen zou hebben verbleven[2], zijn uit het wereldbeeld van de moderne mens verdwenen. Desgevraagd zullen ook maar weinig mensen geloven dat Maria maagd bleef ook na de conceptie en de geboorte van Jezus en sterker nog, ze zullen de zin van een dergelijk wonder niet meer kunnen inzien. Wie nog in God gelooft doet dat op zijn eigen manier of die van zijn vrienden en kennissen en niet meer op de ingewikkelde manier van het Nicenum. De drie-eenheid waar Augustinus en Pascal nog zo veel moeite mee hadden is een konijn gebleken uit de hoge hoed van Constantijn en diens theologische secondanten.
Voor de moderne christen hoeft dat niet meer.

Bijlage:

Het Symbolum Nicenum,
Engelse vertaling

I believe in one God, the Father Almighty,
maker of heaven and earth,
and of all things visible and invisible.

And in one Lord Jesus Christ, the only begotten Son of God,
begotten of the Father before all ages,
God of God, Light of Light, true God of the true God;
begotten, not made;
of one substance with the Father;
by whom all things were made;
who for us men and for our salvation came down from heaven,
and was made human by the Holy Spirit out of the Virgin Mary,
and was incarnated;
he was crucified also for us under Pontius Pilate;
he suffered and was buried;
and the third day he rose again,
in accordance with the Scriptures,
and he ascended into heaven,
and sits at the right hand of the Father;
and He shall come again, with glory,
to judge the living and the dead;
whose rule shall have no end.

And I believe in the Holy Spirit, the Lord, the Giver of Life,
who proceeds from the Father and the Son;
who with the Father and the Son together is worshipped and glorified;
who spoke by the Prophets.

And I believe in one Holy Catholic and Apostolic Church;
I acknowledge one baptism for the remission of sins;
I look for the resurrection of the dead
and the life of the era to come.
Amen.
Griekse tekst uit de notulen van het eerste Concilie van of Constantinopel en de notulen van het Concilie van Chalcedon.
Πιστεύομεν εις ένα Θεον Πατερα παντοκράτορα, ποιητην ουρανου και γης, ορατων τε πάντων και αορατων.
Και εις ένα κύριον Ιησουν Χριστον, τον υιον του θεοθ τον μονογενη, τον ει του πατρος γεννηθέν τα προ πάντων των αιώνων,φως εκ φωτος, θεον αληθινον εκ θεου αληθινου, γεννηθέντα, ου ποιηθέντα, ομοουσιον τωι πατρί· δι’ ου τα παντα εγένετο· τονδι’ ημας τους αιθρώποους και δια την ημετέραν σωτηρίαν κατελθοντα εκ των ουρανων και σαρκωθέντα εκ πνεύματος αγίου καιΜαρίας της παρθένου και ενανθρωπήσαντα, σταυρωθέντα τε υπερ ημων επι Ποντίου Πιλάτου, και παθοντα και ταφέντα, καιανασταντα τηι τρίτηι ημέπαι κατα τας γραφάς, και ανελθόντα εις τους ουρανούς, και καθεζόμενον εκ δεξιων του πατρός, καιπάλιν ερχόμενον μετα δόξης κριναι ζωντας και νεκρούς· ου της βασιλείας ουκ έσται τέλος.
Και εις το Πνευμα το Άγιον, το κύριον, (και) το ζωοποιόν, το εκ του πατρος εκπορευόμενον, το συν πατρι και υιωι συνπροσκυνούμενον και συνδοξαζόμενον, το λαλησαν δια των προφητων· εις μίαν, αγίαν, καθολικην και αποστολικην εκκλησίαω·ομολογουμεν εν βάπτισμα εις άφεσιν αμαρτιων· προσδοκωμεν ανάστασιν νεκρων, και ζωην του μελλοντος αιώωος. Αμήν

Latijnse vertaling
Credo in unum Deum Patrem omnipotentem; factorum coeli et terrae, visibilium omnium et invisibilium.
Et in unum Dominum Jesum Christum, Filium Dei unigenitum, et ex Patre natum ante omnia saecula Deum de Deo, Lumen de Lumine, Deum verum de Deo vero, genitum, non factum, consubstantialem Patri; per quem omnia facta sunt; qui propter nos homines et propter nostram salutem descendit de coelis, et incarnatus est de Spiritu Sancto ex Maria virgine, et homo factus est; crucifixus etiam pro nobis sub Pontio Pilato, passus et sepultus est; et resurrexit tertia die, secundum Scripturus; et ascendit in coelum, sedet ad dexteram Patris; et iterum venturus est, cum gloria, judicare vivos et mortuos; cujus regni non erit finis.
Et in Spiritum Sanctum, Dominum et vivificantem, qui ex Patre Filioque procedit; qui cum Patre et Filio simul adoratur et conglorificatur; qui locutus est per Prophetas.
Et unam, sanctam, catholicam et apostolicam ecclesiam. Confiteor unum baptisma in remissionem peccatorum; et expecto resurrectionem mortuorum, et vitam venturi seculi. Amen.

________________________________________
[1] Wij vinden het ondergeschikt, maar de aanpassingen van Chalcedon hebben tot nieuwe scheuringen in de kerk geleid.
[2] Komt in het Nicenum niet voor maar wel in de z.g. geloofsbelijdenis der apostelen.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in geloof, geschiedenis. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s