Begrip voor de islam.

Elsbeth Etty vermelde ooit in een stukje in het NRC Handelsblad, dat je in Van Dale ’s handwoordenboek de uitdrukking ”begrip hebben voor” niet tegenkomt. Ik zelf gebruik begrip hebben voor als synoniem voor niet kwalijk nemen, of ergens in kunnen komen, of een andere lichte vorm van goedkeuren. Ik geloofde het daarom niet toen ik het las en heb het opgezocht in de Van Dale, maar ze had gelijk[1]. Toch vreemd vind ik, want ik gebruik die uitdrukking al op deze manier sinds de dagen van olim en heb nooit gemerkt dat mensen dat vreemd vonden of niet begrepen. Etty gebruikte haar vondst om de moslims te verdedigen die begrip zeiden te hebben voor de terreuraanslagen van de laatste jaren.
Mijn vermoeden is dat wanneer 48% van ondervraagde Moslims begrip heeft voor het gedrag van de aanslagplegers in New York, Londen en Madrid dat een vorm van instemming inhoudt en mijn vermoeden is verder dat Elsbeth Etty dat ook zo ziet, maar er wat schijnheilig over deed in haar stukje.
Net als twee ministers die ik geïnterviewd zag op de televisie vindt ze waarschijnlijk dat deze opvatting van zo’n groot deel van de moslimpopulatie een vreedzame samenleving met andere mensen niet bevordert en daarom beter verdonkeremaand zou kunnen worden.
Maar alle interviews met onderwijzers en met sociale werkers, die beroepshalve vooral met jeugdige Turken en Marokkanen te doen hebben, bevestigen de uitslag van de enquête.
Het voorkomen van onnodige strubbelingen tussen islamitische en andere Nederlanders, daar ben ik ook wel voor, maar niet op deze manier. Er wordt door bewust verkeerde voorlichting altijd meer kwaad aangericht dan er mee voorkomen wordt.
De meeste progressieve intellectuelen hier hebben overigens meer begrip voor dan van de islam. Ze zien het als een godsdienst die met het moderne katholicisme of protestantisme is te vergelijken. Ze houden het ervoor dat de islam heel goed kan samengaan met een humanistische levensopvatting, maar daar vergissen ze zich in. Het aanvaarden van de humanistische beginselen is voor moslims echt een groot probleem. Wil het daar ooit van komen dan moet er nog een hoop gebeuren.
De islam is de onderwerping van de gelovige aan God. Hij hoort zonder kritiek te doen wat God van hem vraagt, altijd en in alle aspecten van zijn leven, of hij nu begrijpt of niet wat er van hem wordt gevraagd. Een eigen opvatting over geloofswaarheden en maatschappijopvattingen, zoals die van protestantse gelovigen wordt verwacht, is in de islam verboden. De islam is bovendien niet iets dat op een speciale dag van de week en in een daarvoor speciaal gereserveerd gebouw kan worden neergezet. Dat is sinds de twintigste eeuw wel het geval met het moderne christendom. Dat vraagt overigens ook op zondag geen dingen meer van de mensen die met de humanistische beginselen in strijd komen.

Hoe men zich dient te onderwerpen leren de koran, die het woord van God bevat en verder de op schrift gestelde islam traditie, de soenna of hadith. Beide worden met gezag uitgelegd door de gemeenschap van de gelovigen. Als alle gelovigen het eens zijn kunnen zij zich niet vergissen, dat is hun door de profeet Mohammed toegezegd: de moslim gemeenschap is in het bezit van de waarheid.
Wanneer wij in de verkondiging van de mensenrechten iedere vorm van discriminatie verbieden, zoals die op grond van ras, huidskleur, geslacht, taal, politieke overtuiging, nationale of sociale herkomst, bezit en maatschappelijke status, ontleend aan geboorte of aan iets anders, dan wordt ook de religie in dit rijtje geplaatst. Dat komt omdat we het zien als een persoonlijk eigenschap, iets waarmee een individu zich van een ander kan onderscheiden, maar dat aan zijn algemene menselijke waarde niet toe of af doet.
Dat is een typische humanistische en individualistische manier om godsdienst te bezien, typisch voor onze cultuur en een moslim zal zich hier niet in herkennen.
Discriminatie is voor hem uitsluitend een kwestie van wel gelovig of niet gelovig en wie niet gelovig is mag niet alleen, maar moet wel worden gediscrimineerd, want hij staat buiten de waarheid.
Mensen hebben waarde als subjecten van God, maar niet buiten God. Een rechtgelovige moslim zal de waarde van een mensenleven achter stellen bij de waarden die hem door zijn geloof worden voorgehouden en dat geldt ook voor de waarde die zijn eigen leven heeft. Daar staat tegenover dat de islam ook veel humane trekken heeft en in de ethiek van alle dag niet zover van het humanisme en de joods-christelijke opvattingen afstaat. Ook is onderdeel van hun leer dat de mensen die God dienen zonder moslim te zijn, de joden, christenen, gnostici en de volgelingen van Zoroaster, niet helemaal, maar alleen gedeeltelijk buiten de waarheid staan. Zij zijn lieden van het Boek (van God) en moeten met reverentie worden behandeld. Wat dat aangaat is er wel een groot verschil tussen het eerste deel van de koran dat stamt uit Mohammed ’s tijd in Mekka, ruwweg het eerste een derde gedeelte, en het laatste deel dat in Medina tot stand kwam. Mohammed ’s oorspronkelijke eerbied voor de oudere monotheïstisch religies nam af in de conflicten met joden en christenen in Medina, die weigerden zich tot zijn inzichten te bekeren. Tot die inzichten behoorde onder meer dat veel van de Goddelijke boodschap in de christelijke bijbel en in de Torah in de loop de jaren was verduisterd door kwaadwillende priesters en schriftgeleerden.
De houding van de islam tegenover jodendom en christenheid is altijd ambivalent geweest. Dat komt met name tot uiting in het voorschrift – niet een van de vijf grondslagen van de islam overigens – betreffende de heilige oorlog, de jihad. Hierover bestaat geen eensluidende opvatting binnen de islam en dus geen algemeen geldende waarheid.
Een soortgelijk omstreden begrip is de Dar al-Islam, het land dat als grondgebied van de islam kan worden beschouwd en waarbinnen vrede moet heersen. Tegenover de Dar al-Islam staat de Dar al-Harb, het gebied daarbuiten, waar de heilige oorlog geoorloofd is en onder omstandigheden verplicht. Sommigen zien alleen het Arabië van Mekka en Medina als grondgebied van de islam, anderen alle gebieden waar moslims ooit aan de macht zijn geweest, daaronder dus ook India, Sicilië, Spanje en de voormalige gebieden van het Turkse rijk in de Balkan. Er zijn tenslotte stromingen, die gebieden die sinds mensenheugenis vast in handen van de islam zijn, maar waarvan de orthodoxie omstreden is, tot de Dar al-Harb rekenen.
Als begrippen omstreden zijn, dat is heersende leer, behoren zij niet tot de waarheden die moslims – en per implicatie ook de ongelovigen – verplicht moeten aanvaarden.
Wie tegen deze achtergrond kijkt naar de reacties van moslims in Nederland en op andere plaatsen in de wereld op de aanslagen van 11 september en de terreuraanslagen die later hebben plaats gevonden, dan zou daar het volgende over kunnen worden gezegd:
De godsdienstige voorschriften van de islam bevatten geen ondersteuning voor het gedrag van de terroristen. Er is geen algemeen aanvaarde uitleg van het begrip jihad of Dar al-Islam die aanslagen in het westen of meer in het bijzonder in Amerika zouden rechtvaardigen. Het doden van onschuldigen is in elk geval tegen de voorschriften van de koran. In de koran komt het begrip collateral damage niet voor.
De islam is niet alleen een godsdienst met ethische en rituele regels maar het is ook een beschaving die zich met nadruk van de westerse beschaving wil onderscheiden. Het lijkt waarschijnlijk dat de terroristen geïnspireerd zijn door een beschaving die zij bedreigd zien door het westen en meer in het bijzonder door Israël en haar beschermheer de U.S.. Een aantal midden oosten deskundigen hebben zich in die richting geuit.
Maar voor een rechtgeaarde moslim kan de islam niet bedreigd worden. Hij staat als volgeling van Mohammed immers in de waarheid en Allah zelf heeft geen bescherming nodig. Dat een wereldse cultuur zich bedreigd gaat voelen als die door de omstandigheden wordt gedwongen om zich aan te passen, dat kan wel. Dat is in de historie ook niet iets uitzonderlijks.
Voor een aanpassing van de moslim beschaving aan de moderne tijd is waarschijnlijk een aangepaste uitleg van de koran vereist. De gedachte dat de uitleg van de koran door de eeuwen heen dezelfde zou zijn gebleven is in elk geval niet juist. Vanaf de eerste decennia van haar bestaan is die uitleg aangepast aan nieuwe problemen die zich voordeden. Verstarring trad pas op na de tweede verwoesting van Bagdad door de Mongolen en met de teloorgang van het kalifaat. Het lijkt een taak voor de imams om een cultuur te bevorderen waarin de koran als een inspiratiebron voor een humaan leven kan fungeren. Zij zouden leiding horen te geven aan een aanpassing van de moslim cultuur aan de moderne tijd. De imams in het westen verkeren daarbij in een positie, vergelijkbaar met die waarin duizend jaar geleden hun voorgangers in Spanje verkeerden. Ook toen is uit een samenleven van wereldgodsdiensten een culturele bloei voortgekomen en dat zou mogelijk nu weer kunnen gebeuren.
Probleem daarbij is dat de overheden de verleiding moeten kunnen weerstaan om deze ontwikkeling met geld en goede raad te gaan bevorderen. In Amsterdam, hebben we het fiasco meegemaakt van de Westermoskee en de pogingen achteraf om dit beleid te rechtvaardigen. Pogingen van de overheid om een ontwikkeling van de islam in liberale zin te beïnvloeden werken als regel averechts en staan bovendien op gespannen voet met de eigen beginselen van een humanistische samenleving.

________________________________________
[1] Etty moet net als ik een oude druk hebben gebruikt, in de nieuwste druk staat begrip wel in deze betekenis.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in geloof, geschiedenis, maatschappelijk. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s