Trias politica.

Montesquieu onderscheidde in zijn beroemde werk over de Geest van de Wetten drie centra van de macht bij de overheid: de uitvoerende, de wetgevende en de rechtsprekende macht. Alle drie hoorden zij oorspronkelijk tot het machtsbereik van de vorst, maar als zij gesplitst werden zouden zij elkaar in evenwicht kunnen houden, meende hij.
Het is dit systeem van checks en balances dat in de praktijk de werkzaamheid van de rechtsstaat moet garanderen en machtsmisbruik tegengaan. In de Verenigde Staten bestaat dit systeem nog tot op grote hoogte maar in Europa is het verdwenen. Bij ons zijn de drie onderdelen van de overheid weer een machtsblok geworden , zoals niet zolang geleden weer eens bleek toen een politicus met een minderheidsopvatting door ondermeer de rechter Elianne van Rens van de Haagse rechtbank veroordeeld werd. Van Rens had voorafgaande aan de rechtszaak in het tv-programma Kijken In De Ziel de standpunten van de zijn partij veroordeeld en werd daarom terecht door de raadsman van de verdachte gewraakt. Daarnaast had Van Rens in het zelfde programma de wraking van een rechter in het vorige proces tegen de politicus bekritiseerd. Rechters met progressieve opvattingen horen niet gewraakt te worden, meent ze kennelijk.
Wanneer te veel macht in één hand komt dan kan er formeel nog wel sprake zijn van democratie en van een rechtsstaat, maar de praktijk is dan anders. In de West-Europese democratische rechtsstaten is de macht minder opvallend in één hand gekomen dan dat vroeger in de communistische landen van oost Europa het geval was. Minder ook dan het nu nog steeds is in China en Rusland. Maar ook in West Europa is er geen sprake meer van het oorspronkelijke Montesquiaanse machtsevenwicht. Het is niet het recht maar de politieke opvattingen die de hoogste macht vertegenwoordigen in de samenleving en dat is het einde van de democratische rechtsstaat.
Het onderscheid tussen uitvoerende en wetgevende macht is helemaal erg vaag geworden. Parlement, regering en politieke partijen vormen een complex waarbinnen geen onderlinge checks and balances meer bestaan. Ondanks de uitglijder van Van Rens c.s. is de rechterlijke macht nog min of meer onafhankelijk[1].
Men zou aan het ambtenarenapparaat nog een aparte positie kunnen toemeten. De tijd dat ambtenaren de gehoorzame uitvoerders waren van de instructies van de politieke machthebbers is immers voorbij.
Dat apparaat leidt in hoofdzaak een eigen leven en voegt zich alleen voor zover de politiek de grenzen in acht neemt die de ambtenaren stellen. De reguliere partijen passen zich aan en nieuwe partijen zoals de SP en de PVV blijven ver uit de buurt van de macht.
Het onderscheid tussen politiek en ambtenarij is vloeiend geworden. Wie in een van die twee carrière wil maken gebruikt de andere als springplank.
Een en ander heeft tot gevolg gehad dat het bestuurlijk politieke complex in Den Haag een wereld apart is geworden die meer naar binnen is gericht dan op de aanpak van de problemen die zich in de samenleving voordoen.
Tegen het streven naar eenwording in Europa vallen veel bezwaren in te brengen , zoals Baudet c.s. naar aanleiding van het referendum dat zij wilden organiseren hebben laten weten. Maar het zou tot voordeel kunnen hebben dat de bestaande machtsstructuren in de lidstaten van de Unie eens grondig op de schop gaan. En daar is alle aanleiding toe.

[1] De minister van justitie heeft de rechters onder druk gezet om meer ‘omzet’ te maken. Daar is de rechterlijke macht gelukkig tegen in opstand gekomen. In de eerste plaats heeft de minister zich met ‘de omzet’ van de rechterlijke macht niet te bemoeien en bovendien is in een rechtsstaat de kwaliteit van meer belang dan de kwantiteit. Wel zou het departement kunnen zorgen voor een nieuw soort rechters die zich met eenvoudige zaken bezig houden Ik verwijs daarvoor naar mijn stukje van 21 maart 2013, de toegang tot het recht.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in overheid, staatsrecht. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s