Godsdienst en geweld

De inquisitie, de godsdienstoorlogen, de kruistochten en Galilei, zij gelden bij de bestrijders van de godsdienst als de hoofdelementen van het bewijs dat monotheïstische godsdiensten niet beschavend werken maar juist dehumaniserend. De elementen hebben betrekking op het christendom, maar algemeen wordt aangenomen dat vooral ook de islam het geweld in de wereld in de hand werkt en dat het jodendom van huis uit net zo gewelddadig is.
Overtuigen doet dit bewijs niet. Daarvoor zou een vergelijk nodig zijn tussen samenlevingen met dit soort godsdiensten en samenlevingen zonder.
Een ruwe vergelijking op dit punt heeft de Engelse metahistoricus Toynbee gemaakt. Hij is tot de conclusie gekomen dat er inderdaad godsdiensten zijn, zoals bijvoorbeeld die van de Azteken die meer mensenlevens geëist hebben dan het gemiddelde. Er zijn een aantal vage heidense godsdiensten als die van de Zoeloes in Zuid Afrika of van de oude Assyriërs in het Midden Oosten, die de kroon lijken te spannen, als het gaat om het relatieve verlies aan mensenlevens. Het Christendom en het moderne Jodendom munten juist uit bij het sparen van mensenlevens, ondanks de brandstapels van de Inquisitie, de kruistochten en de krijgstochten in de Libanon en Gaza. En ook de islam slaat in een historische vergelijking geen extreem slecht figuur.
Het gaat om gemiddelden door de eeuwen heen en dan blijkt dat de godsdiensten en met name de monotheïstisch varianten de natuurlijke agressie van mensen aan banden leggen. Wanneer zij niet gehinderd worden door godsdienstige remmingen hebben mensen de neiging alles wat niet als eigen wordt ervaren uit de weg te ruimen bij de minste of geringste aanleiding. Oorlog was vanouds de meest succesvolle manier om de wereldbevolking in evenwicht te houden met de beschikbare natuurlijke middelen. Ziekten, honger en natuurrampen waren de andere ruiters van de Apocalyps.
Toen de christelijke Kerk de wilde Germaanse bevolking van West Europa begon te temmen, duurde het eeuwen voor de onderlinge oorlogen van de kleine potentaten, die we nu roofridders noemen, uit de dagelijkse werkelijkheid konden worden gebannen. Pas toen er gemeenschappelijke buitenlandse vijanden werden gevonden tegen wie kruistochten konden worden georganiseerd, lukte het de Kerk om in Europa een godsvrede tot stand te brengen. Dat was een soort wapenstilstand in de eeuwigdurende burenoorlogen van de vroege Middeleeuwen. De kruistochten kosten op geen stukken na zoveel mensenlevens als de geïnstitutionaliseerde burgeroorlog die Europa had geteisterd en die de vanouds geciviliseerde delen van dit continent hadden teruggebracht tot armoede en woestenij.
De christelijke Kerk had gezag bij het volk als zij vrede predikte, want Christus, de naamgever van de Kerk was een vredelievend mens geweest, die zijn leerling Petrus terecht wees toen die een zwaard hanteerde om hem te verdedigen. Bij zijn intocht in Jeruzalem op Palmzondag reed hij niet krijgshaftig op een Arabisch paard of een witte kameel, maar op een jonge ezel of muilezel, het veulen van een ezelin.
Mohammed was, toen hij jong was kameeldrijver, wat in de woestijn niet een erg vreedzaam beroep is. Later werd hij een krijgsheer, de aanvoerder van een gewapende bende, die vanuit Medina zijn vaderstad Mekka veroverde en die zijn volgelingen opdroeg de heilige oorlog tegen de ongelovigen voort te zetten.
Toch bracht de Islam vooral vrede in Arabië en het Midden Oosten, zoals blijkt uit de sterke bevolkingstoename die in de eerste twee eeuwen na het ontstaan van de Dar al Islam plaats vond aan de Oost- en de Zuidkust van de Middellandse Zee.
De gunstige invloed die godsdiensten hebben op het handhaven van de vrede slaat om in haar tegendeel op het moment dat een oorlog wordt uitgeroepen tegen de vijanden van God. Dan zijn opeens alle remmen los en wordt aan de natuurlijke agressiviteit van de mensen ruim baan geboden in naam van de Heer. De spectaculaire slachtpartijen die plaats kunnen vinden in godsdienstoorlogen vallen op door hun contrastwerking. Gemiddeld en door de eeuwen heen halen zij het niet bij het aantal mensenlevens dat verloren gaat bij het anonieme geweld in samenlevingen waar geen godsdienst zijn beschavende werk heeft gedaan.
De moderne Westerse beschaving is alle godsdiensten de baas als het gaat om het behoud van mensenlevens. Tot 1800 waren er nooit meer dan enkele honderden miljoenen mensen op de wereld. Sinds de Westerse beschaving er dominant geworden is steeg dit aantal tot zeven miljard. Veel van die zeven miljard danken hun leven aan verbeterde voeding en medische zorg maar verreweg de meeste aan het uitbannen van oorlogen.
De monotheïstisch godsdiensten zijn een goede tweede na het humanisme. Ondanks de Katholieke IRA in Noord Ierland en de werkelijk vreselijke dertigjarige oorlog die in de zeventiende eeuw Duitsland voor eeuwen achterop gezet heeft, is het aantal slachtoffers van godsdienstoorlogen beperkt gebleven, vergeleken bij de doden die in het heidendom vallen in vijandelijkheden die zonder de rem van een godsdienst soms eeuwenlang kunnen duren. Times of trouble heten ze in de Chinese geschiedenis en er wordt met huiver aan teruggedacht.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in geloof, geschiedenis, geweld. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s