Over de ziel.

De tegenstelling lichaam-geest heeft de Westerse filosofie beheerst sinds de tijd van Plato[1]. De geest of ziel is in die opvatting datgene waardoor mensen zich van de dieren onderscheiden. De vraag wat er met de ziel gebeurd na de dood en of er een hiernamaals is, is sindsdien een van de vragen geweest[2] waar gelovige mensen zich mee bezig hielden. De geest, die een bestaan kan leiden los van het lichaam en die na de dood zelfstandig verblijf houdt in de onderwereld is niet geen christelijke, maar een Griekse uitvinding. De Grieken zagen niet veel in hun bestaan als geest, zoals blijkt uit de bekentenis van Achilles aan Odysseus in boek 11 van de Odyssee: “Liever deed ik op aarde dienst als dagloner bij een vreemde, iemand die het niet breed heeft en weinig het zijne kan noemen, dan over alle doden en schimmen te heersen als koning [3]”.
Het bestaan van de ziel en de uitgebreide mythologie die zich daar omheen ontwikkeld heeft werd filosofisch afgeleid uit het bestaan van de twee goddelijke gebroeders, Morpheus, de slaap, en Thanatos, de dood. Slaap en dood werden verklaard uit de tijdelijke of permanente afwezigheid van de ziel, het animerende deel van het menselijk lichaam. In oorsprong zag men de ziel als de adem van God die in de stoffelijke mens geblazen werd, maar toch als een onderdeel van de mens dat na zijn dood alleen een erg schimmig bestaan kon leiden. Een meer biologische opvatting van de ziel, die onder andere ook door de joden werd aangehangen, sluit goed aan bij de opvatting van neurologen en andere deskundigen: de programmering van de menselijke hersenen is datgene wat het menselijk lichaam organiseert en in leven houdt en het is evenzeer onderdeel van het lichaam als alle in de evolutie tot stand gekomen lichamelijke eigenschappen en gedragingen. Deze programmering is niet teleologisch op te vatten, als de bedoelde uitkomst van een lange evolutionaire ontwikkeling, maar is ontstaan, zoals alle andere eigenschappen door een proces van natuurlijke selectie. De hierbij passende theologische opvatting zou zijn dat uitsluitend door een overbrenging van die programmering op een nieuw en verbeterd “verrezen” lichaam een voortgezet “eeuwig” leven mogelijk kan zijn. Dat was ongeveer de idee van de vroege christenen, maar die is na een paar eeuwen onder invloed van het Neoplatonisme weer losgelaten. Sindsdien houden christenen net als hun mohammedaanse broeders een bestaan van de ziel zonder lichaam voor mogelijk. Dat doen zij ten onrechte. De gedachte van de oude christenen doet denken aan het laden van een programma op een tijdelijke informatiedrager, terwijl toch wel vaststaat dat het programma krachtens zijn aard alleen kan werken in een daarvoor bestemde computer. ________________________________________

[1] Veel christenen, waaronder Thomas Aquinas zien Aristoteles als de filosoof die het metafysische begrip ziel heeft geformuleerd in zijn essay De Anima. Maar Aristoteles had een heel andere opvatting over de ziel dan hem door de middeleeuwers werd toegeschreven. De Anima is onderdeel van een leerboek over de biologie. Het begrip dat hij hanteert is biologisch, het betekent zo veel als het organisatiebeginsel van levende wezens en heeft bij hem geen enkele metafysische connotatie.
[2] Judaïsme en islam, evenals het vroege christendom leggen de nadruk op de wederopstanding, d.w.z. een hiernamaals of nieuwe wereld, waar mensen in hun geheel, met lichaam en een ziel zullen verblijven. De religieuze joden achten het bestaan van een ziel zonder lichaam niet denkbaar.
[3] Vertaling De Roy van Zuydewijn.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in filosofie, geloof, geschiedenis. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s