Liberalen zijn niet rechts.

Op de opiniepagina van de Volkskrant stonden acht jaar geleden[1] drie bijdragen over hetzelfde onderwerp, de valse tegenstellingen.
Frits Bolkestein reageerde op eerdere stukjes van Ankersmit over de tegenstelling privé/publiek. Berman van de PvdA schreef over CDA en D’66 die altijd voorstanders zouden zijn geweest van risicovolle beleggingsproducten en tegenstanders van toezicht. De PvdA daarentegen had volgens hem altijd had gestreden voor een Europa voor de mensen. Nausicaa Marbe tenslotte beschrijft hoe in Nederland iedereen die bezwaren heeft tegen de manier waarop de overheid en de haar toegedane linkse partijen functioneren, bij extreem rechts wordt ingedeeld en met Wilders en Hitler op een hoop gegooid.
Wat Marbe dwars zit is de retorische handigheid die daarbij gebruikt wordt: eerst definieert men een groep die in werkelijkheid niet bestaat maar die hele uitgesproken en verwerpelijke opvattingen heeft en vervolgens stopt men daar iedereen in tegen wie men wat heeft. Dat is een truc en die truc kun je leren. In Athene was het in de tijd van Socrates een vak waarin les gegeven werd. Rhetorica heette dat en de leraren werden sofisten. genoemd. De hele middeleeuwen door bleef het een van de belangrijkste vakken op de Latijnse school. Het beroep van advocaat komt er uit voort, maar eerbiedwaardig is deze vorm van rhetorica[2] nooit geworden.
Bolkestein ging uitvoerig op het onderwerp in en las daarbij zijn oude partijgenoot Ankersmit op zijn eigen vakgebied de les, op het gebied van de intellectuele geschiedenis dus. De Groningse hoogleraar gaf er geen blijk van Adam Smith en andere klassieke maatschappijfilosofen te hebben gelezen[3].
Dat de klassieke liberalen iets tegen de overheid als zodanig zouden hebben is een fabel. Het tegendeel is waar. Het zijn juist de anarchisten en andere linkse mensen die principiële bezwaren hebben tegen overheden. Anarchisten hebben bezwaren tegen iedere vorm van overheid en andere linkse mensen tegen overheden van andere pluimage dan de hunne. Liberalen hebben in het algemeen nog liever een verkeerd soort overheid dan helemaal geen, zo zijn zij overtuigd van haar noodzaak. Bolkestein heeft gelijk en Ankersmit en Berman zaten ernaast.
En verder is het ook niet juist om liberalen rechts te noemen. Ik beschouw mijzelf als rechts maar niet als liberaal. Uit mijn jeugd heb ik de overtuiging overgehouden dat mensen van nature helemaal niet goed zijn, maar juist geneigd tot allerlei Unfug. Ook andere humanistische uitgangspunten, zoals de extreem veel hogere waarde die aan de mens wordt toegekend boven al het andere dat er in de wereld aanwezig is, deel ik niet. Ik beschouw de menselijke overbevolking als de wortel van veel moderne problemen en zou menen dat er iets fundamenteels aan gedaan zou moeten worden. Dat is vloeken in de kerk voor liberalen en socialisten, die in dat opzicht niet van elkaar verschillen. Maar de eerbied die liberalen hebben voor een goede overheid deel ik wel. Juist omdat die overheid zo essentieel is in een beschaafde samenleving hoort zij doelmatig georganiseerd te zijn en zich bezig te houden met problemen die onopgelost blijven als de overheid ze zich niet aantrekt. Niet met zaken dus die ook prima door de samenleving zelf kunnen worden geregeld.
Ook hier speelt het probleem van de valse tegenstelling: de overheid is onontbeerlijk en daarom goed. Maar dat wil niet zeggen hoe meer overheid hoe beter. Het betere is de vijand van het goede zeggen de Fransen en dat is een deugdelijk zegswijze. Een overheid die overbelast is en slecht georganiseerd, verwaarloost haar belangrijkste functies. Toezicht bijvoorbeeld op de geldstromen, dat is een essentiële functie. TG Gerritse en andere hoge ambtenaren van Financiën zouden meer tijd moeten hebben zich met dat onderwerp bezig te houden. Hetzelfde geldt voor Wellink en Hoogervorst. Te druk bezig met details en met andere zaken om nog tijd te hebben om toezicht te houden waar het nodig is.
Wie de Wet op het financieel toezicht leest krijgt een soortgelijk gevoel als wie indertijd de nieuwe grondwet van de EU wilde lezen voor hij ging stemmen in het referendum: het lukt je gewoon niet. Er staat te veel in en het is te onoverzichtelijk. Belangrijke wetten horen kort te zijn en alleen te bevatten waar het echt om gaat. Details zijn een kwestie van uitwerking en hoeven alleen onder de ogen te komen van de mensen die ze aangaan. Wie wil weten of hij voor of tegen is moet het in twee A-viertjes kunnen lezen en die twee pagina’s horen te derogeren aan de hele rest. Als je dat niet kunt of durft als wetgever dan deug je niet voor je vak.
Wetgeving blijft de belangrijkste taak van de overheid. Wet en regelgeving is de taak waar de meeste kritiek op komt en terecht. Maar ook de organisatie van de bestuurlijke afdelingen van de overheid en de relatie tussen bestuur en rechtspraak is in het slop geraakt. Het is een probleem dat de ideologische tegenstellingen links en rechts overstijgt en dat iedereen zou horen bezig te houden die de eigen samenleving ter harte gaat. Als het ons niet lukt om de overheid op orde te krijgen en aan te passen aan de eisen van de moderne tijd dan valt er op den duur niet meer te regeren. Daar zou men het over eens moeten kunnen worden aan weerszijde van de lijn die de tegenstellingen markeert, of ze nu vals zijn of niet,.
[1] 20/3/09
[2] Een goed voorbeeld van retorisch talent is iemand die op dezelfde plek als Marbe zijn columns produceert in de Volkskrant, Marcel van Dam. Wie zijn stukjes leest, waarin trouwens best wel eens zinnige dingen worden beweerd, moet altijd beginnen met de onware maar stellige aanvangsbeweringen eruit te zeven, waar dan verder strikt logisch op wordt doorgeborduurd. Altijd om het gelijk van Marcel en het ongelijk van zijn tegenstanders aan te tonen. Berman is in dit opzicht veel minder goed geschoold. Er is geen tegenstelling tussen een liberale overtuiging en het inzicht dat overheidstoezicht nodig is in het publieke domein. Bolkestein heeft gelijk en Ankersmit en Berman zitten ernaast.
[3] Dat Ankersmit wel eens vaker miskleunt heb ik beweerd in twee essays, die U elders op mijn website kunt vinden.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in overheid, politiek. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s