De overerfelijkheid van verkregen eigenschappen.

Marjolijn Februari vermeldde een paar jaar geleden met instemming dat het Algemeen Nederlands Tijdschrift voor Wijsbegeerte een kwartaalnummer had gewijd aan de experimentele filosofie. Daar werd onder verstaan het houden van enquêtes met behulp van vragenlijsten. Die methode zou de filosoof meer inzicht geven in de morele en emotionele intuïties van mensen, meende zij. Daar keek ik van op.
Ik vond haar stukjes juist altijd zo aardig omdat ze nooit over filosofie zeurde en je niet lastig viel met al de verschillende scholen waarin dat vak op universiteiten werd bedreven. Ze deed het meestal gewoon, een probleem aan de orde stellen en dan proberen er soep van te koken.
Op de volgende pagina van de krant gebeurde precies dat, een probleem stellen en er over nadenken. Maar het resultaat was niet zo sterk. De vraag was of de Nederlandse identiteit nu wel of niet bestaat en wat we in dat verband moeten vinden van de e.t. Prinses Maxima. Gelukkig hoefden we niets te vinden van de prinses, die zich waarschijnlijk een ongeluk geschrokken is van het rumoer dat haar onschuldige opmerking veroorzaakt heeft. Misschien bedoelde zij alleen maar dat niet alle Nederlanders dezelfde soort neuzen hebben en de een blond haar heeft en de andere niet.
De Volkskrant, met medewerking van het Nederlandse Centrum voor Volkscultuur, de nieuwe naam voor Het Bureau van Voskuil, zocht het meer in de soorten erwtensoep die hier bestaan of in een gezamenlijke bewondering voor Johan Cruijff.
Toch moet de Nederlandse identiteit voor een beetje filosoof niet zo’n moeilijke klus zijn. Is het Nederlandse volk een samenleving of een gemeenschap? Ja, dat is het. We spreken dezelfde taal, hebben min of meer dezelfde gewoonten op allerlei terreinen, we wonen in hetzelfde land en dat volk en die gewoonten hebben een continuïteit van sinds lang voor het Plakkaat van Verlating (1581).
Maar vooral, we zijn met zijn allen van elkaar afhankelijk voor ons overleven. Die samenleving is er dus. En datgene waarin we als gemeenschap ons onderscheiden van andere volkeren, dat is onze identiteit. Verder kun je eindeloos voorbeelden gaan noemen, maar die maken de identiteit niet anders of beter. De Volkskrant probeerde dat laatste te doen en besteedde daar haar artikel aan. Het Pasen dat hier anders gevierd schijnt te worden dan op andere plekken in de wereld wordt om die reden even bijzonder onder de loep genomen.
Is het onderdeel van de Nederlandse identiteit dat er hier een sterker ‘wij-gevoel’ bestaat dan bijvoorbeeld in België? Ja, ik denk het. Daar spelen een aantal omstandigheden een rol in, zoals bijvoorbeeld dat zij van 1581 tot 1830 geen baas in eigen huis geweest zijn. Vooral natuurlijk dat in een deel van het land de verkeerde taal gesproken wordt. Het meest Belgische deel van België spreekt dezelfde taal als wij, maar houdt er andere gewoonten op na. Hebben België en wij nu overlappende identiteiten? Ik denk het ja, en dat lijkt me nu een interessanter probleem dan de paashaas.
Weer een pagina verder in de Volkskrant staat een van de interessantste wetenschappelijke problemen van de laatste anderhalve eeuw. Had Lamarck gelijk of Darwin?
Overerven eigenschappen die tijdens het leven zijn verkregen of overerven die niet? Daarbij horen eigenschappen die cultureel worden doorgegeven te worden uitgesloten, wat Lamarck en Darwin allebei keurig hebben gedaan.. Darwin heeft gelijk meent de wetenschappelijke wereld in grote meerderheid, maar de Volkskrant neigt nu weer even naar Lamarck. De twee auteurs – Grosveld, celbioloog en De Mul antropoloog, beiden uit Rotterdam – beroepen zich voor hun afwijkende mening op Denis Noble, die in ‘The Music of Life, Biology beyond the Genome’ afstand neemt van Richard Dawkins.
In diens boek, the Selfish Gene, wordt het gen beschreven als het enige dat overerft en dat binnen het genoom met andere genen om de voorrang strijdt. Noble laat zien dat genen erg afhankelijk zijn van het verband waarbinnen zij opereren. Hij toont aan dat niet alleen andere genen maar ook omstandigheden van buiten invloed hebben op hun werkzaamheid en dus ook op het resultaat, het individu en diens eigenschappen.
Noble had met zijn kritiek op Dawkins groot gelijk maar wat zegt dat over het probleem Darwin-Lamarck? De vraag die men zich daarbij hoort te stellen is of de wijze waarop de fysionomie en het gedrag van het individu door andere factoren dan het gen worden bepaald zelf weer overerfelijk is of niet. Grosveld en De Mul menen van wel en verwijzen daarvoor naar het onderzoek over de Hongerwinter van Lumey, Heijmans e.a.
Dat onderzoek wees uit dat de kinderen en kleinkinderen van moeders die tijdens de Hongerwinter zijn geconcipieerd nu nog nawijsbaar de gevolgen daarvan ondervinden. Verder beroepen zij zich op onderzoek bij muizen dat uitwees dat de kinderen van moeders die in een prikkelrijke omgeving waren opgegroeid net als hun moeders intelligenter waren dan gemiddeld. Hoe concludent dat onderzoek is weet ik niet. Het feit dat alleen de moeders en niet de vaders de intelligentie van hun kinderen beïnvloeden doet vermoeden dat het de aangeleerde eigenschappen van de moeder zijn die in de opvoeding aan het kind worden doorgegeven. Als het tenminste juist is dat de moeders en niet de vaders bij muizen een dominante rol spelen in de opvoeding. Het onderzoek over de Hongerwinter lijkt me interessanter. Vooral als de gevolgen sterker aantoonbaar zouden zijn bij kleinkinderen met twee zulke grootmoeders en als de eigenschappen ook na verschillende generaties bewaard bleven. Voorlopig geloof ik niet dat de weegschaal nu weer door moet slaan naar Lamarck, maar interessant is het probleem wel. En niet alleen voor biologen maar ook voor andere filosofen.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in wetenschap en filosofie. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s