Sociologie als wetenschap.

Sociologie is de leer van de menselijke samenleving en van de mens in groepsverband.. Deze samenleving is een biologisch verschijnsel en in zeker zin het belangrijkste biologische verschijnsel tout court[1]. Het heeft sinds zijn bestaan meer gedaan om het aanschijn van de wereld te veranderen, dan welk ander biologisch fenomeen dan ook.
De mens is overigens niet het enige wezen dat in groepsverband opereert. Er zijn ook andere zoogdieren die in groepen leven en buiten dat groepsverband niet begrepen kunnen worden. Er zijn sociale insecten waarvoor dat nog sterker geldt. Maar ook mensen kunnen buiten het verband van de groep waartoe zij horen niet overleven. Dus is het de groep die in de eerste plaats hun gedrag bepaalt. De groep definieert de mens meer dan dat omgekeerd de groep wordt gedefinieerd door de individuen die er deel van uit maken. Binnen iedere groep is praktisch ieder mens vervangbaar. Dat moet ook, wil de groep kunnen voortbestaan, want geen mens leeft voor eeuwig.
De groepsdefinitie van de mens heeft een cultureel en een genetisch aspect. Genetisch verschillen mensen onderling betrekkelijk weinig. De soort is jong en het grootste deel van de mensheid, te weten dat deel dat enige tienduizenden jaren uit Afrika is geëmigreerd, heeft een gemeenschappelijke voorouder die niet langer geleden dan die tienduizenden jaren geleden leefde. Van een deel van de Afrikanen is aan te nemen dat zij genetisch voldoende verschillen van andere mensen om blijvende gedragsverschillen te verklaren. Voor het overige zijn die verschillen aan de cultuur toe te rekenen waaruit de betrokkene afkomstig is of aan zijn persoonlijke geschiedenis. Genetische verschillen van enige betekenis zijn meestal hoogst individueel en vrijwel altijd als genetische gebreken te kwalificeren.
Ziet de sociologie zoals die in de moderne samenleving wordt beoefend haar onderwerp vanuit dit biologisch/evolutionaire perspectief?
In het algemeen is het antwoord negatief. De American Sociological Association heeft een afdeling voor sociologie en evolutie, maar het is daar nog steeds een randverschijnsel. Kijkt men naar de bibliografie voor de studierichting[2], dan zij het overwegend biologen die iets zinnigs over het onderwerp hebben gepubliceerd. Vanuit de sociologische gezichtshoek is er eigenlijk geen ruimte voor. Kijkt men naar de tijdschriften waar over het onderwerp wordt gepubliceerd[3], dan is er maar één die voor de bestudering van de menselijke samenleving het evolutionaire en biologische uitgangspunt kiest. En dat is dan nog Amerika, dat in wetenschappelijk opzicht Europa in alle opzichten vooruit is. In Nederland en andere Europese landen is men de Frankfurter Schule nog steeds niet te boven gekomen.
Max Weber, met afstand de belangrijkste Europese socioloog hoort eigenlijk als historicus of sociaal filosoof te worden aangemerkt en heeft ondanks zijn verbluffende intelligentie en eruditie en ondanks zijn grondige research weinig gepubliceerd dat achteraf gezien voorspellende waarde bleek te hebben gehad of dat nieuwe inzichten heeft verschaft over het functioneren van de samenlevingen die hij beschreef en de individuen die er deel van uit maken[4]. Weber waarschuwde voor het gevaar van een sociologie waarin normatieve en feitelijke vaststellingen onvoldoende gescheiden bleven en de verschillen er tussen onvoldoende begrepen. Precies dat is waar het merendeel van de sociologische publicaties aan laboreert. Het is de redenen waarom de sociobiologie in zijn eerdere fasen als ideologisch verwerpelijk[5] van de hand werd gewezen. Deze normatieve inslag is de belangrijkste reden waarom de sociologische wetenschap ooit paradigma’s heeft gekozen die haar tot blijvende onvruchtbaarheid hebben veroordeeld.

[1] Het is de samenleving en niet de mens als individu, die over de kennis en vaardigheden beschikt die de wereld zo ingrijpend hebben veranderd. De samenleving is ook het belangrijkste aspect geweest van het milieu waarin de mens als soort is geëvolueerd.

[2] Op de site van een van de universiteiten vond ik de volgende lijst:
Laura Betzig (editor), Human Nature: A Critical Reader. New York: Oxford University Press, 1997.
Richard Dawkins, The Selfish Gene, New Edition. New York: Oxford University Press, 1989.
Melvin Konner, The Tangled Wing: Biological Constraints on the Human Spirit, revised and updated. New York: Henry Holt and Company, 2002.
Geoffrey Miller, The Mating Mind: How Sexual Choice Shaped the Evolution of Human Nature. New York: Random House, 2000.
Matt Ridley, The Origins of Virtue: Human Instincts and the Evolution of Cooperation. London: Penguin Books, 1996.
Key textbooks focusing on the evolution of social behavior in animals (including humans):
Barash, D. Sociobiology and Behavior, 2nd ed. New York: Elsevier, 1982.
Boyd, R. and J.B. Silk. How Humans Evolved, 2nd ed. New York: W.W. Norton, 2000.
Cartwright, J. Evolution and Human Behavior: Darwinian Perspectives on Human Nature. Cambridge, MA: MIT Press, 2001.
Trivers, R. Social Evolution. Menlo Park, CA: Benjamin/Cummings, 1985.
Walsh, A. Biosociology: An Emerging Paradigm. Westport, CT: Praeger, 1995.
Wilson, E.O. Sociobiology: The New Synthesis. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1975.
Other volumes that treat social behavior in evolutionary perspective:
Alcock, J. The Triumph of Sociobiology. New York: Oxford University Press, 2001.
Alexander, R.D. Darwinism and Human Affairs. Seattle: University of Washington Press, 1979.
The Biology of Moral Systems. New York: Aldine de Gruyter, 1987

[3] Evolution & Human Behavior (formerly Ethology and Sociobiology);
Human Nature;
Politics & the Life Sciences;
Journal of Personality and Social Psychology;
American Anthropologist;
Science;
Nature;
Quarterly Review of Biology;
Journal of Sex Research;
Journal of Personality;

[4] Zijn bekendste maar niet zijn beste geschrift is dat over het kapitalisme en de protestantse ethiek, waarin hij verklaarde waarom protestantse Duitse staten als Pruisen en Mecklenburg-Vorpommern het economisch en industrieel beter zouden doen dan het katholieke Baden Württemberg of Beieren. Maar de eerste kwamen in de DDR terecht en de laatste werden de industriële voortrekkers van de Bondsrepubliek.

[5] E.O. Wilson, wiens hoofdwerk Sociobiology: The New Synthesis. (Cambridge, MA: Harvard University Press1975) na zijn verschijning werd verguisd door de sociologische gemeenschap in binnen en buitenland, staat nu op de literatuurlijst.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in wetenschap en filosofie. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s