Rechtzinnigheid, maar welke?

De paarse kabinetten hadden tot doel om aan te tonen dat in Nederland een regering mogelijk is zonder confessionele partijen. Dat twee partijen die zich aan tegenovergestelde zijden van de politiek bevinden samenwerken is in Nederlandse verhoudingen minder bijzonder dan het in de rest van de wereld zou zijn.
Maar het kabinet Kok zonder confessionelen was toch een novum, iets dat sinds het kabinet De Meester in de eerste jaren van de twintigste eeuw niet was voorgekomen. Intussen, na Rutte II, is het al weer gewoon geworden.

Balkenende-Bos-Rouvoet was nog het tegendeel van paars. De drie VU alumni lieten zien dat de normen en waarden waaraan de confessionele partijen zich gebonden hebben nog altijd golden in dit land en dat de samenleving, waaraan confessionelen en socialisten in de tweede helft van de twintigste eeuw vorm hebben gegeven, nog altijd bestond.
Balkenende IV was antipaars. Maar wat betekent dat?

De confessionele partijen stonden aan het begin van de twintigste eeuw voor de beginselen van Groen van Prinsterer en van Schaepman en Nolens. De eerste wees de gevolgen van de Franse revolutie af en dus de beginselen van de verlichting. De twee anderen stonden voor de waarden van de middeleeuwse christelijke Kerk zoals die in de contra-reformatie voor het laatst opnieuw waren geformuleerd.
Waren dit de normen en waarden waarnaar Balkenende IV wilde terugkeren? Meenden de premier en zijn beide vicepremiers dat bij hun achterban die beginselen nog leefden en dat de aantasting ervan, die de jaren ervoor had plaats gevonden, zou kunnen worden teruggedraaid?

Waarschijnlijk wel ja. Maar dat was dan niet terecht. Alle drie kwamen zij van de VU, die altijd het bolwerk is geweest van het antirevolutionaire denken. Maar men moet er rekening mee houden dat alle drie de politici dateren van na de tijd van Dooyeweerd.
Herman Dooyeweerd of Arie van Deursen zou het niet ontgaan zijn dat de beginselen van de verlichting intussen ook de antirevolutionaire protestantse beweging zijn binnengeslopen. De theologen en filosofen aan de VU zijn nu van mening dat de verlichtingsleer met de leer van de bijbel te verenigen is.
Zo kon het gebeuren dat de beginselen van de Amerikaanse revolutie de kern zijn gaan vormen van een heersende theologische opvatting binnen de Wereldraad van Kerken. Het blijkt mogelijk te zijn dat een scriba van de Protestantse Kerk in Nederland ten strijde trok voor het antiglobalisme uit naam van de humanistische beginselen.
Voor de katholieke kerk in Nederland is die tegenspraak met het eigen verleden veel minder duidelijk.
Zoals Allard Pierson in zijn geschiedenis van het Rooms Katholicisme heeft aangetoond, ligt het geloof van Verhagen en Hirsch Ballin, net als dat van Schaepman en Nolens in de lijn van de middeleeuwse kerk. Voor de katholieke leer heeft altijd gegolden dat wat aanvaardbaar is voor de grote meerderheid van de gelovigen ook aanvaardbaar is voor de kerk zelf. Grote wijzigingen in de leer zijn voor katholieken niet nieuw, zolang de continuïteit van de kerk maar wordt gehandhaafd. Voor protestanten ligt dat anders. Rechtzinnigheid in de leer heeft daar traditioneel altijd tot afscheiding geleid in plaats van tot compromissen en verdraagzaamheid.

De normen en waarden, waar Balkende IV voor zei te staan, zijn niet meer de waarden van Groen van Prinsterer. Het is ondenkbaar dat Herman Dooyeweerd de betekenis van het menselijk leven op aarde zou hebben geplaatst boven het eeuwige heil en boven de genade Gods van de Heidelbergse catechismus. Dat aan een menswaardig bestaan op deze aarde voor iedereen de voorrang zou worden gegeven boven de voorbereiding op de wederkomst van Christus, dat is iets wat Abraham Kuyper niet heeft kunnen voorzien.

Onze protestantse voorouders zouden de godsdienst van Mohammed op vaderlandse bodem een gruwel hebben gevonden maar zij zouden wel hebben kunnen meevoelen met de bezwaren die de moslims aanvoeren tegen de normen en waarden die hier tegenwoordig gelden. Dat in de zestiger jaren ons oude geloof en de bijbehorende leefgewoonten zo plotseling uit de samenleving konden verdwijnen, dat had niemand kunnen bedenken.

Advertisements

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in geloof. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s