Baruch Spinoza.

Het soort geloof dat we hier hebben of hadden, heeft een continuïteit die dateert van Pythagoras en Mozes en misschien van nog wel langer geleden. Het christendom en de islam hebben twee bronnen. Ze zijn afgeleid van de leer van Plato en van het jodendom. Plato gaat weer terug op Pythagoras en Pythagoras misschien op bronnen in Egypte, maar dat weten we niet zeker. Het jodendom is gebaseerd op de Wet en de Profeten en op de uitleg en de verhalen er om heen. Die zijn deels weer voortgekomen uit de voorouderlijke verering van de Semitische woestijn god Jahwe en het jodendom had daarnaast zijn attaches met Egypte.
De godheid van Baruch d’Espinoza in 1677, in zijn postuum verschenen werk Ethica, stond buiten deze continuïteit. Zij is, vaak zonder dat men het zelf beseft, de God geworden van veel moderne christenen, van al die mensen die een ‘ietsisme’ aanhangen. Spinoza probeerde een vorm van Godsbestaan te bewijzen op de manier waarop Descartes de waarheid van zijn filosofische stelsel bewees, met dezelfde soort wiskundige bewijsvoering en vanuit een uitgangspunt dat ontleend is aan een existentiële noodzaak, met een argumentum ad absurdum dus eigenlijk. Hij zag God als samenvallend met het heelal waar de mensen onderdeel van uit maakten. Dat is wat veel van onze humanistische tijdgenoten geloven als ze iets geloven. Ze zeggen wel dat ze geloven in de historische God van Abraham Isaac en Jacob, die ook de God was van Jezus en van Mohammed, maar van Jezus aanvaarden ze alleen de ethiek en van Jahweh alleen de symboliek, niet de letterlijke waarheid van de dichterlijke verhalen die over zijn ingrijpen in de wereld zijn opgeschreven.
Geen modern mens gelooft meer dat de zon heeft stilgestaan boven Gibeon of dat het water van de Schelfzee uiteen week om de kinderen van Israël doorgang te verlenen. Niemand in West Europa of Amerika zou op gezag van Jahweh zijn kind offeren of de vrouwen en kinderen van een naburige stam zoals Jahweh Saul beval te doen met de Amelekieten. Niemand gelooft meer dat God woont in een brandend braambos of boven de wolken en het uitspansel, waar hij vereerd wordt door engelen en de zielen van de doden. Wij geloven, als we geloven, in de God van Baruch Spinoza, of Benedict, zoals hij zich later noemde, nadat hij uit de gemeenschap van de Israëlieten in Amsterdam werd gezet. Spinoza, wiens naam anathema was in zijn eigen tijd en een eeuw erna. Wie in de zeventiende eeuw Spinozist werd genoemd kon een maatschappelijke carrière vergeten. Zelfs de aanhangers van Descartes hielden afstand tot Spinoza, hoewel de laatste net zo godsdienstig was als Luther en Descartes het misschien wel evenmin was als Erasmus. Maar alleen Spinoza heeft een brug geslagen tussen het oude geloof van de drie monotheïstische godsdiensten en de moderniteit. Een andere is er niet.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in geloof, geschiedenis, wetenschap en filosofie. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s