Trompe d’oeil.

Francis Bacon was in zijn tijd een vooraanstaand jurist en hoge ambtenaar. Tegelijk was hij een van de grootste geleerden uit die dagen. Hij is niet erg bekend gebleven bij de erudiete intellectuelen van onze tijd, maar hij werd door filosofen als Hume en Kant voor een van hun gelijken gehouden en dat was terecht.
Zijn belangrijkste geschrift is het Novum Organum, een kritiek op Aristoteles, maar het is daarnaast een belangrijk zelfstandig epistemologisch werk. Onder idols wordt tegenwoordig heel iets anders verstaan, maar in de terminologie van Bacon betekende idol een vervorming van de werkelijkheid. Het novum organum probeerde een opsomming te geven van al de verschillende vormen waarin mensen de werkelijkheid anders ervaren dan die is.
In de negentiende eeuw was een trompe d’oeil iets om aan de muur te hangen; het was een voorwerp dat een vorm van gezichtsbedrog bevatte, iets wat de mensen toen fascineerde. Tegenwoordig zijn trompe d’oeils hulpmiddelen in de psychologie, middelen om aan te tonen dat de beelden die in onze hersens worden waargenomen een deel van hun vormgeving danken aan die hersenen zelf in plaats van aan de waargenomen werkelijkheid. Dat is een van de fenomenen die Bacon een idol noemde.
Hij stond aan het begin van de natuurwetenschappelijke revolutie, die op haar beurt de grondslag zou vormen van de technische en industriële revolutie. Wetenschap en techniek zijn afhankelijk van de wereld zoals die werkelijk is en niet zoals wij er ons een beeld van vormen. De nieuwe geleerden hadden grote behoefte aan een middel waarmee de werkelijkheid kon worden beschreven onafhankelijk van al de misleidingen die in de menselijke communicatie zijn ingebouwd. Dat middel was de wiskunde. Wiskunde beschrijft de werkelijkheid niet maar wel de relaties tussen fenomenen uit de werkelijkheid en het verloop van processen. Het abstraheert daaruit soorten relaties en processen en maakt ze los van de intuïtieve benadering die we aan onze zintuigen ontlenen en van de sociale benadering die aan onze cultuur gebonden is.
Veel van de idolen die Bacon beschreef kunnen daarmee vermeden worden. De wetenschap komt erdoor op een steviger fundament te staan. Techniek op industriële schaal zou zonder wiskunde niet mogelijk zijn.
Het is overigens niet zo dat wiskunde het intuïtieve menselijke begrip vervangt. Vooruitgang in de wetenschap en ook in de wiskunde zelf is afhankelijk van plotselinge inzichten die niet met behulp van de wiskunde kunnen worden verkregen. Wiskunde kan de validiteit van zulke inzichten bewijzen en, wat misschien belangrijker is, aantonen wanneer intuïtieve inzichten misplaatst blijken te zijn, vaak weer omdat ze berusten op wat Bacon idols noemde.

Advertisements

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in wetenschap en filosofie. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s