Genen en memen

Er is maar weinig dat mensen weten uit eigen ervaring of omdat ze er zelf over hebben nagedacht. Praktisch alles lezen we wel ergens of hebben we gehoord van anderen. Dat kan moeilijk anders want de wereld is ingewikkeld en bovendien zou het erg onhandig zijn als de mensen over de meeste belangrijke dingen hun opvattingen niet deelden. De samenleving werkt nu eenmaal bij de gratie van het feit dat zij voor iedereen min of meer hetzelfde is. Het is niet dat mensen niet zelf kunnen nadenken of zelf kunnen waarnemen. Tenslotte moet alles een keer voor het eerst zijn bedacht of gezien. Maar er zijn sterke psychologische en maatschappelijke mechanismen die er voor zorgen dat kennis en attitudes van de leden van een samenleving op elkaar worden afgestemd.
Een definitie van een soort in de biologie is dat de leden onderling genen kunnen uitwisselen, dat zij gezamenlijk levensvatbare nakomelingen kunnen produceren. Een definitie van een samenleving zou kunnen zijn dat de leden ervan gebruik maken van dezelfde gemeenschappelijke kennis en er dezelfde normen en waarden op na houden. Een samenleving waar verschillende talen gesproken worden is al lastig. Meestal is dan een van de talen dominant en spreken de minderheden hun eigen taal en daarnaast die van de dominante meerderheid. Soms ontwikkelt zich spontaan een nieuwe taal, met elementen uit de oude bestaande talen. In België was het Frans ooit de dominante taal naast het Nederlands, in Zwitserland Duits naast Frans en Italiaans en in Canada Engels naast Frans. In alle drie landen heeft dat problemen gegeven. België is als gevolg daarvan gefederaliseerd, in Zwitserland is het Franstalige deel van kanton Bern afgescheiden en in Canada heeft de Québec Libre beweging decennia lang het land met een splitsing bedreigd. Mensen houden er niet van als in hun eigen land niet hun eigen taal gebruikt kan worden voor alle belangrijke aangelegenheden. Taal is het middel waarlangs kennis en waarden worden uitgewisseld. Overal waar naast elkaar verschillende talen bestaan zie je ook culturele verschillen en andere levenswijzen in de samenleving. De gemeenschappelijke kennis en opvattingen die door een samenleving circuleren bepalen haar aard zoals het genoom kenmerkend is voor een soort. Je zou ze memen kunnen noemen, als equivalent van genen.
Ik wil niet zeggen dat dit een gedachte is die in de biologie erg leeft. Biologische concepten worden in hun algemeenheid zelden op de menselijke samenleving toegepast. Menselijke samenlevingen gelden niet als een onderwerp van biologische studie en dat is eigenlijk opmerkelijk, want in de evolutieleer zou het consequent zijn om in dit opzicht geen uitzondering te maken. We hechten eraan om te blijven denken dat er een fundamenteel verschil is tussen mensen en andere diersoorten.
En het is waar, als er een ding is dat mensen van andere dieren onderscheidt, dan is het de aard van hun groepsvorming. Geen enkel ander levend wezen, ook niet de sociale insecten hebben een samenleving die door haar diversiteit en vermogen tot aanpassing de wereld op een zo beslissende wijze heeft veranderd als de gemeenschappen van mensen. Dierlijke constructies mogen in de verte doen denken aan kunstwerken zoals wij die kennen, maar dan zoals een olifant ook overeenkomsten heeft met een amoebe. Het is vol te houden dat het verschil tussen een groep Amazone indianen en een groep Chimpansees van ondergeschikte aard is. Zeker is het dat de leefwijze van de Amazone indianen, voor zover we dat weten, weinig afwijkt van die van Cro Magnon mens, en waarschijnlijk ook niet van de Neanderthaler en de Pithecanthropus Erectus. Vol te houden is daarom, dat al deze voorouders alleen maar een potentie hadden om zich definitief van dieren af te scheiden en dat die potentie pas door de stedelijke samenleving is gerealiseerd. Dat wij het verschil blijven zoeken in de ziel of geest die een individuele mens wel zou hebben en een dier niet is een erfenis uit de klassieke oudheid, van het platonisme in combinatie met het christendom. De evolutiebiologie geeft geen basis voor een dergelijke opvatting.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in evolutie, wetenschap en filosofie. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s