Moeilijke ethiek.

Suzanne Weusten van de Argumentenfabriek, wat een denktank en opleidingsinstituut is, die gelieerd is aan de PvdA, sprak op 5/12/12 over de z.g. ‘omission bias’.
Dat is de morele regel dat het erger is om actief in te grijpen, dan om zaken op hun beloop te laten, ook al is het resultaat in beide gevallen even slecht. Zij geeft daarbij twee voorbeelden. Ze vergelijkt een sportsman die zijn tegenstander iets te eten aanbiedt waardoor die slechter gaat presteren met een andere die niets doet terwijl hij weet dat het eten dat iemand gekozen heeft zijn prestaties negatief zal gaan beïnvloeden. In het tweede voorbeeld staan ouders voor de keuze om hun kind al dan niet te laten inenten. Doen alle ouders niets dan zullen 1 op de duizend kinderen overlijden aan een epidemie. Laat iedereen inenten dan overlijdt maar de helft, dus een op de twee duizend kinderen maar dan aan de bijwerkingen van het vaccin.
De ouders laten hun kind in meerderheid in zo ‘n geval niet inenten. En in het andere geval vindt vrijwel iedereen degene die actief optreedt fouter dan degene die niet ingrijpt.
Weusten vindt dit een denkfout. Ik vind daar dit van.
Om te beginnen vind ik de twee voorbeelden niet helemaal vergelijkbaar. En in de tweede plaats is het Engelse begrip bias meer toepasselijk dan het begrip denkfout. Een bias is een neiging om aan het ene de voorkeur te geven boven het andere, terwijl denkfout impliceert dat een van beide gedragingen hier verkeerd is.
Aan Weusten moet worden toegegeven dat bias vrijwel altijd pejoratief gebruik wordt, dat wil zeggen dat het gebruik van het woord een veroordeling impliceert. Maar dat neemt niet weg dat denkfout een puur rationeel begrip is terwijl bias niet noodzakelijk rationeel is en morele connotaties heeft. En dat komt duidelijk tot uiting in de beide voorbeelden.
Iemand opzettelijk iets te eten aanbieden dat hem schade doet vindt iedereen slechter dan toekijken wanneer iemand zich zelf wat aandoet.
Dat heeft, denk ik, twee redenen. In de eerste plaats is kwalificeren als goed of slecht een fysiologisch mechanisme dat in de evolutie is ontstaan. Dat op een doen sterker wordt gereageerd dan op een nalaten is het gevolg van natuurlijke aanleg en dat gaat buiten de ratio om. Maar er schuilt tegelijk ook een rationeel argument achter. Als iemand zich zelf iets dreigt aan te doen is er meestal meer dan één omstander die zou kunnen ingrijpen. Is dat niet het geval, is iemand de enige, of heeft hij zelf een belang iets te laten gebeuren en kan hij zonder enig gevaar voor zich zelf iemand redden en doet hij het niet, dan is de reactie evenzeer ‘slecht’. Vrijwel even slecht als bij opzettelijk schaden.
Bij nalaten is er anders gezegd meestal een groter scala van oorzakelijkheid en van slechte bedoelingen dan bij een opzettelijk handelen. Bij die inenting is daar geen sprake van. Daar is uitsluitend sprake van probalistic causality. De ene gedragslijn veroorzaakt twee keer zoveel slachtoffers als de andere. Rationeel is er daarom in het gegeven voorbeeld maar één keuze. De ouders gaan af op de mededeling van de artsen en in feite is hun reactie afhankelijk van hoe die mededeling – binnen de grenzen van de waarheid – door die artsen wordt ingekleed.
Zegt de arts niets anders dan dat het kind als gevolg van de vaccinatie een twee keer zo grote kans heeft om de epidemie te overleven, dan zullen veel meer ouders hun toestemming geven dan wanneer de arts de ouder zegt dat injecteren een kans van een op de twee duizend geeft dat daardoor het kind komt te overlijden. Ook al weet de ouder dat aan de epidemie twee op de duizend kinderen zullen overlijden.
Moreel is de arts gehouden de ouders voor te lichten op een manier waarop het belang van kind en ouders het beste wordt gediend. De natuurlijke reactie van ouders om vooral niets te doen waardoor men zich zelf later verwijten gaat maken, werkt in dit geval in hun nadeel en het is de taak van de arts om dat averechtse effect te vermijden.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in ethiek. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s