Marcel Proust.

Een oorspronkelijk Engels boek met de titel Swann’s way zou niemand kopen. Maar Du Côté de chez Swann is misschien wel de mooiste Franse boekentitel van de laatste honderd jaar. Helaas onvertaalbaar. Die Engelsen hebben er helemaal hun best niet op gedaan maar ook in het Nederlands komen we niet verder dan De kant van Swann. In de buurt van waar Swann woont, staat er eigenlijk in het Frans. Bedenk nu eens iets dat niet alleen vertaalt wat er staat maar bovendien halfweg behoorlijk klinkt, zodat de mensen naar buiten gaan en dat boek gaan kopen. Daar was het Proust om te doen en daarom bedacht hij die titel. Je zou natuurlijk Frans moeten willen leren om het in zijn origineel te lezen. Kijk wat er in de Nederlandse vertaling van gemaakt is: volkomen onleesbaar:
Het waren van die echte provinciekamers, die — evenals in sommige landen hele delen van de lucht of van de zee door tienduizenden eencellige diertjes glinsteren of geuren, die wij met het blote oog niet kunnen waarnemen — ons bekoren door de veelheid van geuren, die de deugden, de wijsheid, de gewoonten, heel een onzichtbaar overvloedig geestes- en gevoelsleven uitwasemen en die de atmosfeer daar tweestrijdig maakt: zeker waren er ook natuurlijke geuren bij, gekleurd door de tijd, zoals die van het nabijgelegen boerenland, maar al huiselijk, vermenselijkt en muf geworden, kostelijke, zelfgemaakte, doorschijnende gelei van alle vruchten van het jaar die de tuin verlaten hebben om in de kast te eindigen; aan het seizoen gebonden, maar bij het huisraad en het wezen van het huis behorend, de kruidige geur van de vruchtengelei getemperd door de zachte lucht van vers brood, slaperig en waakzaam tegelijk als een dorpskorenklok, flanerend en ingetogen, zorgeloos en vooruitziend, van linnengoed , ochtendstond en vroomheid doortrokken, gelukkig in een vrede die nog eens zo onrustig maakt en een alledaagsheid die voor degeen die erin terechtkomt zonder erin geleefd te hebben als een groot reservoir van poëzie dient.
Ik heb die vertaling zelf nooit uitgelezen maar die zin ergens opgepikt uit een boekbespreking van een middelbare scholier. Schandaleus vond hij het en het kind had gelijk. Maar geloof me, in het Frans is het echt niet veel beter. Ik denk dat de meeste mensen die zo enthousiast zijn over die drie delen dundruk uit de Pléiade uitgave van Gallimard ze wel in hun kast hebben staan maar nooit uitgelezen hebben. Ook in het Frans is het mij niet gelukt in elk geval.
Proust is pour épater les bourgeois en in dat opzicht is hij heel behoorlijk geslaagd. Ik snap persoonlijk niet waarom mensen die ook Blaise Pascal kunnen lezen of Alexis de Tocqueville of desnoods Jean Jacques Rousseau, die alle drie heel fraai Frans schreven, zich gaan vermoeien met Marcel Proust.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in Frankrijk, literatuur. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s