Roermond en Limburg.

Lou Heynens stuurde aan de Volkskrant[1] een ingezonden brief naar aanleiding van een artikel dat de directeur van ons nationaal historisch museum in oprichting had geschreven. Ik had dat artikel van Schilp ook gezien, maar kon er niet veel mee. Dat hij Limburg, mijn geboorteprovincie, daarin te kort zou hebben gedaan was mij niet eens zo opgevallen. Misschien omdat ik, als iemand die daar nog in de eerste helft van de twintigste eeuw heeft gewoond, wel weet dat Limburg ooit niet-Nederlands was. Nog steeds als ik er weer eens terug ben, zie ik hoe snel die provincie bezig is om te vernederlandsen.
Dat betekent dat de ‘Geschiedenis van de Republiek’, zoals de briefschrijver die wat afkeurend noemde, bezig is nu ook de geschiedenis van de Limburgers te worden. Het Limburg van de een en twintigste eeuw spreekt Nederlands, denkt Nederlands, bouwt Nederlandse huizen, krijgt Nederlandse zorg en sociale uitkeringen en gaat in Nederland naar school. Limburgers krijgen nu ook Nederlandse namen zoals Lou. Vroeger was dat Louis voor de deftige en Wieke voor minder deftige Limburgers.
In Limburg wordt net als in Vlaams België vaak gekeken naar Nederlandse televisie. Dat hebben ze allemaal gemeen met andere Nederlanders en vroeger was dat niet zo. Dan keken ze naar de Duitse of Franse TV, daar hadden ze toen nog meer mee.
Geschiedenis moet je zien als de biografie van een cultuur gemeenschap. Voor Noord Nederlanders is dat het verhaal van de Bourgondische Nederlanden waarvan een deel met succes in opstand kwam tegen Alva en Philips II. Voor Zuid Nederlanders begint dat gemeenschappelijke deel later. In zoverre had Heijnens wel gelijk, maar die voorgeschiedenis is niet meer van veel belang voor het verhaal van nu. Die geschiedenis is trouwens voor delen van Limburg ook weer heel divers, want een eenheid heeft de provincie voor de Franse tijd nooit gekend.
Een tijd lang hebben Limburgers gedacht dat ze zelf een aparte culturele gemeenschap vormden, met een eigen taal, een eigen van het Noorden afwijkende godsdiensten met een bijbehorende eigen manier van leven. Maar dat is alles bij elkaar maar een korte periode geweest, van de Franse tijd tot de tweede helft van de vorige eeuw en het was ook nooit helemaal reëel. Limburg, de tegenwoordige Nederlandse provincie plus het Belgische Limburg, zijn vóór 1830 nooit een culturele eenheid geweest. Historisch gezien is het, excusez le mot, een wat samengeraapt zootje.
Roermond was ooit de hoofdstad van het Gelderse Overkwartier, de kern van het latere hertogdom Gelre. De Munsterkerk in die stad met de praalgraven van de graven van Gelre hoort bij die periode. Later maakte Roermond en omgeving deel uit van de Habsburgse Nederlanden, wat nog te zien valt aan die fraaie achttiende eeuwse huizen in de Roermondse Swalmerstraat. De aan de klassieke brug over de Roer is niet voor niets vernoemd naar de Habsburg vorstin Maria Theresia.
Gelre was ooit een handelsnatie, gelegen aan de grote rivieren. Het hertogdom strekte zich uit van Roermond aan de Maas stroomafwaarts. Tot aan de benedenloop van de Rijn, de Waal en de IJssel. In Holland heeft bijna iedere oude handelsstad zijn Gelderse kade. Drentse of Groningse kaden zul je er niet vinden. De onbewoonde Veluwe is daar als een soort bonus aan toegevoegd, maar dat hoort er eigenlijk niet bij.
Roermond was in de middeleeuwen en ook nog in de Bourgondische tijd georiënteerd op het Duitse achterland. Die oriëntatie werd bepaald door de twee rivieren waar het aan lag, de Roer en de Maas en door het hertogdom Gelre, waar het toe hoorde. Verder was het een centrum van bestuur en cultuur in de verre omtrek. In Aken, Herzogenrath, Mönchen Gladbach, Krefeld en andere Duitse steden vind je een Roermonderstrasse, omdat die stad voor die steden en regio een belangrijk handelscentrum was. Maastricht hoorde toen tot een totaal ander cultuurgebied. Wie Maastricht nu bekijkt in haar opgeknapte luister ziet een zusterstad van Luik en Sedan, maar beter verzorgd. Heel anders dan Roermond of Venlo. Wat er vóór de industriële revolutie aan metaalbewerking was in de Zuidelijke Nederlanden kwam uit Luik en omstreken en dat was de regio waar Maastricht bij hoorde. Bovendien lag Maastricht aan de weg van Keulen naar Parijs en dus naar Rome.
Valkenburg en Rolduc maakten deel uit van het hertogdom Limburg, maar wat ten Noorden van die lijn lag heeft daar nooit iets mee van doen gehad. Alleen die kleine streek in het zuiden is ooit echt Limburgs geweest, maar de rest heet even ten onrechte Limburg als de Zuidelijke Nederlanden België heten.
Min of meer bij toeval bleven de vestingen Venlo en Maastricht in Staatse handen in de tachtigjarige oorlog. Dat bleef ook later zo, toen het grootse deel van de latere provincie in handen kwam van de Oostenrijkse Habsburgers. Na de Belgische opstand in 1830 zijn deze twee steden bij het Noorden van Nederland gebleven. Venlo, Roermond en Maastricht waren liever Belgisch geweest. Dat spreekt, want Holland was ver weg enn in 1830 waren Hollanders nog vreemden. Het was jammer voor ze, maar de vestingen bleven in Noord Nederlandse landen en de rest van de tegenwoordige provincie moet oorspronkelijk gezien worden als de noodzakelijke verbindingsstrook tussen Maastricht en Venlo. Letterlijk, want de grens heeft over grote stukken een afstand van niet meer dan zes kilometer van de Maas. Dat was het bereik van kanonnen in de tijd dat dit soort grenzen getrokken werden. Het is waar dat de mensen die er woonden niet geraadpleegd zijn toen Nederlands Limburg door de Londense conferentie bij Noord Nederland werd gevoegd, maar dat is nu allemaal water door de Maas.
1839 is straks over twintig jaar al weer bijna twee honderd jaar geleden. Te lang om ons nu nog druk over te maken. Vooral sinds de tweede wereldoorlog zijn de veranderingen enorm geweest en allemaal hebben ze Limburg dichter bij de rest van Nederland gebracht. Het wordt tijd om vooruit te kijken en niet naar een verleden waar men sowieso een heel verkeerd beeld van heeft in Limburg.

[1] van 21/4/11

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in geschiedenis. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s