Rampenpreventie en bestrijding.

De overheid heeft op drie manieren met rampen te maken, als regelgever, als bestuurder en als toezichthouder op het gedrag van anderen. Deze drie niveaus staan los van elkaar; ze vinden op verschillende overheidsniveaus plaats en de overheid staat er niet alleen voor. Op het bestuursniveau moeten ambtenaren samen werken derden, zowel in het bedrijfsleven als op andere plaatsen in de samenleving. Tussen de verschillende niveaus is geen of onvoldoende coördinatie en de individuele organisaties en ambtenaren die met de uitvoering zijn belast stemmen hun werk niet altijd op elkaar af.
In het dagelijks werk van de drie categorieën rampbestrijders zitten onvoldoende incentives om vooral zo te handelen dat rampen daadwerkelijk worden voorkomen. Bij iedere ramp worden telkens opnieuw dezelfde twee conclusies getrokken: de overheid is te kort geschoten en de departementen en andere rampenorganisaties werken “ verkokerd”.
Dat is geen toeval. Het is de politieke vertaling van het gebrek aan coördinatie. De conclusies die steeds opnieuw worden getrokken stellen het publiek in staat een of meer schuldigen aan te wijzen maar ze geven in de meeste gevallen geen aanknopingspunt om de organisaties zo te verbeteren dat de kans op rampen in de toekomst wordt verminderd[1].

Heeft een ramp zich eenmaal voltrokken dan verliest men al vlug uit het oog dat er van tevoren geen zekerheid maar alleen een zekere mate van waarschijnlijkheid was voor deze specifieke ramp. De waarschijnlijkheid, die meestal maar klein is geldt niet alleen voor de ramp die zich daadwerkelijk heeft voorgedaan, maar ook voor een reeks andere rampen. De regels, de uitvoering en de controle dienen op al deze rampen tegelijk te zijn gericht en wel in verhouding tot de omvang van de gevaarzetting aan de ene kant en de mate van de waarschijnlijkheid dat de ramp zich zal voordoen aan de andere.
Een praktisch onvermijdelijk aspect van een bureaucratische organisatie is haar diffuse verantwoordelijkheid. Iedere betrokkene heeft een deeltaak en is als regel niet in staat de gevolgen te overzien van het eigen doen of nalaten. Dit betekent dat een van de belangrijkste incentives: dagelijks geconfronteerd worden met de gevolgen van eigen handelen, voor de betrokkenen niet aanwezig is. Doordat handelen of nalaten bij de ramppreventie uit haar aard geen onmiddellijke en waarneembare gevolgen hoort te hebben, is dit bureaucratische aspect bij de rampenorganisaties nog sterker dan bij andere overheidsorganisaties.
Er zijn maatregelen denkbaar die de organisatie van rampenbestrijding zouden kunnen verbeteren, ik noem er een paar:

De eindverantwoordelijkheid voor alle aspecten van de bestrijding en preventie dient in één hand te komen; de verantwoordelijkheid is dan duidelijk en verantwoordelijkheid is een belangrijke incentive. Bij de regelgeving is dat misschien niet mogelijk, maar dan moet er een regelmatige en uitgebreide coördinatie zijn
De verantwoordelijkheid moet niet formeel maar materieel zijn; dus niet volstaan met een ministeriele of andere politieke aansprakelijkheid; naast het dragen van de verantwoordelijkheid moet de betrokkene ook daadwerkelijk in kunnen grijpen. Hij dient daar niet alleen de bevoegdheden maar ook de middelen en de competentie voor te hebben.
De regio waarbinnen iemand verantwoordelijk is moet zo beperkt blijven dat de betrokkene het kan blijven overzien; een regio van ongeveer 500.000 mensen lijkt het maximum; de grootste stad in de regio moet de zetel van de rampbestrijding zijn, daar zijn de hulpdiensten voorhanden en is er een centrum van communicaties. In de grootste stedelijke centra zouden misschien twee of meer diensten voor de rampenbestrijding dienen te komen.
Een burgemeester is net als een minister ongeschikt voor deze taak; hij heeft te veel andere dingen aan zijn hoofd. Het moet wel iemand in de buurt van de burgemeester zijn van de stad in kwestie, want de burgemeester beschikt over de lijnen naar de hulpdiensten en over de nodige staatkundige bevoegdheden. Bovendien heeft de burgemeester de gedetailleerde informatie nodig die zo iemand geven kan. Iemand uit het kabinet van de burgemeester zou geschikt zijn als rampenman.
De rampenman moet een behoorlijke opleiding hebben gehad die gericht is op alle aspecten van de rampenbestrijding en rampenvoorkoming: het wetgevende, bestuurlijke en technische aspect. Het is niet mogelijk zich tegen alle denkbare rampen in te dekken, maar van de rampen die zich in Nederland gedurende de laatste vijftig of honderd jaar hebben voorgedaan en van de rampen waarvan deskundigen menen dat ze voldoende waarschijnlijk zijn, zou een lijst kunnen worden gemaakt; in de lijst wordt een volgorde van prioriteit aangebracht, gebaseerd op waarschijnlijkheid van de gebeurtenis en zwaarte van de gevolgen.
Voor de 10 of 20 belangrijkste prioriteiten worden scenario’s opgesteld met bijbehorende oefenprogramma’s voor de hulpdiensten. Daarnaast bestaat er een algemeen rampenscenario, waarin de specifieke aard van de ramp openblijft, maar waar de in algemene gevallen te nemen maatregelen worden opgenomen en geoefend. Bij iedere ramp blijkt opnieuw dat verwarring en paniek de belangrijkste oorzaken zijn van fouten in de bestrijding. Oefening is de enige manier om daar iets aan te doen. Naar alle waarschijnlijkheid zal bij een echt grote ramp de geoefendheid in het algemene scenario het belangrijkste blijken.
Belangrijker dan rampenbestrijding is rampenpreventie. Deze kan nooit 100% zijn. Doel van rampenpreventie is de waarschijnlijkheid van rampen te verminderen. Een systeem waarin veel aandacht en ervaring in is verwerkt is de rampenpreventie van de luchtverkeersleiding op Schiphol. Dat systeem zou goed als model kunnen worden gebruikt voor de organisatie van de rampenman.

[1] De rechtsvoorganger van de Onderzoeksraad die tot voor kort onder voorzitterschap stond van Mr. Van Vollenhoven, deed dat vroeger wel, aanwijzingen geven voor verbetering, maar die heeft onder zijn leiding een meer inquisitoir karakter gekregen.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in overheid. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s