Begrip Hebben.

Elsbeth Etty vermelde in een stukje in het Handelsblad, dat in Van Dale’s handwoordenboek de uitdrukking ”begrip hebben voor” niet voorkomt. Ik zelf gebruik “begrip hebben voor” regelmatig als equivalent voor “niet kwalijk nemen”, of “er in kunnen komen”, of een andere lichte vorm van goedkeuren. Ik geloofde het daarom niet direct toen ik dat las en heb het opgezocht in Van Dale, maar ze had gelijk[1]. Toch vreemd vind ik, want ik gebruik die uitdrukking al zo sinds de dagen van olim en ik heb nooit gemerkt dat mensen dat vreemd vonden of niet begrepen. Etty gebruikte haar vondst om de moslims te verdedigen die begrip zeiden te hebben voor de aanslagen van de laatste jaren.

Mijn vermoeden is dat wanneer 48% van ondervraagde moslims begrip heeft voor het gedrag van de aanslagplegers van de laatste decennia dat toch een vorm van instemming inhoudt, althans van onthouden van veroordeling. Mijn vermoeden is verder dat Elsbeth Etty dat ook zo ziet, maar er wat schijnheilig over deed in haar stukje.
Net als twee ministers die ik geïnterviewd zag op de televisie vond ze waarschijnlijk dat deze opvatting van zo’n groot deel van de moslimpopulatie een vreedzame samenleving tussen moslims en andere mensen niet bevordert en dat die daarom beter verdonkeremaand kan worden.
Maar alle interviews met onderwijzers en met sociale werkers die beroepshalve met jonge Turken en Marokkanen van doen hebben bevestigen de uitslag van de enquête.
Het proberen te voorkomen van onnodige strubbelingen tussen islamitische en andere Nederlanders, daar ben ik ook wel voor, maar niet op deze manier. Er wordt door bewust verkeerde voorlichting altijd meer kwaad aangericht dan er mee voorkomen wordt.

De meeste intellectuelen in Nederland en andere westerse landen hebben meer begrip voor dan van de islam. Ze zien de islam als een godsdienst die met het moderne katholicisme of protestantisme is te vergelijken. Ze houden het ervoor dat die godsdienst heel goed kan samengaan met een humanistische levensopvatting, maar daar vergissen ze zich in. Het aanvaarden van de humanistische beginselen is voor moslims echt een groot probleem. Wil dat ooit zover komen dan moet er nog een hoop gebeuren.
De islam is de onderwerping van de gelovige aan God. Hij hoort zonder kritiek te doen wat God van hem vraagt, altijd en in alle aspecten van zijn leven, of hij nu begrijpt of niet wat er van hem wordt gevraagd. Een eigen opvatting over geloofswaarheden en maatschappijopvattingen, zoals die van protestantse gelovigen wordt verwacht, is in de islam juist verboden. De islam is bovendien niet iets dat op een speciale dag van de week en in een daarvoor speciaal gereserveerd gebouw kan worden neergezet. Dat is sinds de tweede helft van de twintigste eeuw wel het geval met het moderne christendom, dat overigens ook op zondag geen dingen meer van de mensen vraagt die met de humanistische beginselen in strijd komen.

Hoe men zich dient te onderwerpen leren de koran, die het woord van God bevat en verder de op schrift gestelde islam traditie, de Sunna of Hadith. Beide worden met gezag uitgelegd door de gemeenschap van de gelovigen. Als alle gelovigen het eens zijn kunnen zij zich niet vergissen, dat is hun door de profeet Mohammed toegezegd: de moslim gemeenschap is in het bezit van de waarheid.

Wanneer wij in de verkondiging van de mensenrechten discriminatie verbieden op grond van ras, huidskleur, geslacht, taal, politieke overtuiging, nationale of sociale herkomst, bezit en maatschappelijke status, ontleend aan geboorte of aan iets anders, dan wordt ook de religie in dit rijtje geplaatst, omdat we het zien als een persoonlijk eigenschap, iets waarmee een individu zich van een ander kan onderscheiden, maar dat aan zijn algemene menselijke waarde niet toe of af doet.
Dat is een typische humanistische en individualistische manier om godsdienst te bezien, typisch voor onze cultuur en een moslim zal zich hierin niet herkennen.

Discriminatie is voor hem uitsluitend een kwestie van wel gelovig of niet gelovig en wie niet gelovig is mag niet alleen, maar moet wel worden gediscrimineerd, want hij staat buiten de waarheid.
Mensen hebben waarde als subjecten van God, maar niet buiten of boven God. Een rechtgelovige moslim zal de waarde van een mensenleven altijd achter stellen bij de waarden die hem door zijn geloof worden voorgehouden en dat geldt ook voor de waarde die zijn eigen leven hier op aarde heeft. Daartegenover staat dat de islam ook veel humane trekken heeft en in de ethiek van alle dag niet zover van het humanisme en de joods-christelijke opvattingen afstaat. Ook is onderdeel van de islamitische leer dat de mensen die God dienen zonder moslim te zijn, d.w.z joden, christenen, gnostici en de aanhangers van de godsdienst van Zoroaster, niet helemaal , maar alleen gedeeltelijk buiten de waarheid staan. Zij zijn lieden van het Boek (van God) en moeten met reverentie worden behandeld. Wat dat aangaat is er wel een groot verschil tussen het eerste deel van de koran, dat stamt uit Mohammed’s tijd in Mekka, ruwweg het eerst geschreven een derde gedeelte, en het laatste deel dat in Medina tot stand kwam. Mohammed’s eerdere eerbied voor de andere monotheïstisch religies nam af in zijn voortdurende conflicten met joden en christenen in Medina, die weigerden zich tot zijn inzichten te bekeren. Tot die inzichten behoorde onder meer dat veel van de Goddelijke boodschap in de christelijke Bijbel en in de thora in de loop de jaren was verduisterd door kwaadwillende priesters en schriftgeleerden.

De houding van de islam tegenover joden en christenheid is altijd ambivalent geweest. Dat komt met name tot uiting in het voorschrift
(niet een van de vijf grondslagen van de Islam overigens) betreffende de heilige oorlog, de Jihad. Hierover bestaat geen gemeenschappelijke opvatting binnen de islam en dus geen algemeen geldende waarheid.
Een soortgelijk omstreden begrip is de Dar al-Islam, het land dat als grondgebied van de Islam kan worden beschouwd en waarbinnen vrede moet heersen. Tegenover de Dar al-Islam staat de Dar al-Harb, het gebied daarbuiten, waar de heilige oorlog geoorloofd is en onder omstandigheden verplicht. Sommigen zien alleen het Arabië van Mekka en Medina als grondgebied van de Islam, anderen alle gebieden waar moslims ooit aan de macht zijn geweest, dus ook India, Sicilië, Spanje en de voormalige gebieden van het Turkse rijk. Er zijn tenslotte ook stromingen, die gebieden die sinds mensenheugenis vast in handen van de islam zijn, maar waarvan de orthodoxie omstreden is, tot de Dar al-Harb rekenen.

Als begrippen omstreden zijn, dat is heersende leer, behoren zij niet tot de waarheden die Islamieten – en per implicatie ook de ongelovigen – verplicht moeten aanvaarden.
Als je tegen deze achtergrond kijkt naar de reacties van moslims in Nederland en elders in de wereld op de gebeurtenissen van 11 September 2001, dan zou het volgende kunnen worden opgemerkt:

De godsdienstige voorschriften van de islam bevatten geen ondersteuning voor het gedrag van de terroristen. Er is geen algemeen aanvaarde uitleg van het begrip Jihad of Dar al-Islam die aanvallen op het Westen of meer in het bijzonder op Amerika zou rechtvaardigen. Het doden van onschuldigen is in elk geval tegen de voorschriften van de koran. In dat geschrift komt het begrip collateral damage niet voor.

De islam is niet alleen een godsdienst met ethische en rituele regels maar ook een beschaving die zich met nadruk van de westerse beschaving onderscheidt. Is het mogelijk dat de terroristen geïnspireerd zijn door hun beschaving die zij bedreigd zien door het westen en meer in het bijzonder bedreigd door Israël en haar beschermheer de U.S.? Een aantal Midden Oosten deskundigen hebben zich in die richting geuit.

Voor een rechtgeaard moslim kan de islam niet bedreigd worden, hij staat als moslim immers in de waarheid en Allah heeft geen bescherming nodig. Dat een wereldse cultuur die door de omstandigheden wordt gedwongen om zich aan te passen zich bedreigd gaat voelen, dat kan wel en dat is in de historie ook niet iets uitzonderlijks.
Voor een aanpassing van de moslim beschaving aan de moderne tijd is waarschijnlijk een aangepaste uitleg van de koran vereist. De gedachte dat de uitleg van de koran door de eeuwen heen dezelfde zou zijn gebleven is niet juist. Vanaf de eerste decennia van haar bestaan is deze uitleg aangepast aan nieuwe problemen die zich aan de islam voordeden. Verstarring trad pas op na de tweede verwoesting van Bagdad door de Mongolen en met het verloren gaan van het kalifaat. Het lijkt een taak voor de imams om de cultuur, waarin de koran niet meer als een relict uit het verleden maar als een inspiratiebron voor een humaan leven fungeert, te bevorderen. Zij zouden aan een aanpassing aan de moderne tijd leiding horen te geven. De imams in Nederland en andere westerse landen verkeren daarbij in een bevoorrechte positie, vergelijkbaar met die waarin duizend jaar geleden hun voorgangers in Spanje verkeerden. Ook toen is uit een samenleven van wereldgodsdiensten een culturele bloei voortgekomen.

Probleem daarbij is dat de overheden de verleiding moeten kunnen weerstaan om deze ontwikkeling met geld en goede raad te gaan bevorderen. In Amsterdam, hebben we het fiasco meegemaakt van de Westermoskee en de pogingen achteraf om dit beleid te rechtvaardigen. De pogingen van de overheid om een ontwikkeling van de islam in liberale zin te beïnvloeden werken altijd averechts en staan bovendien op gespannen voet met de eigen beginselen van een democratische samenleving.

________________________________________
[1] Etty moet net als ik een oude druk hebben gebruikt, in de nieuwste druk staat begrip wel in deze betekenis.

Advertisements

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in geloof, zo maar wat. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s