De burgerlijke samenleving.

Van de liberté, égalité et fraternité, de slogan waarmee de Franse revolutie haar propaganda bedreef, is de égalité de enige die stand gehouden heeft. In plaats van de fraternité, de zorg voor elkaar, is de zorg van de overheid gekomen en de burgerlijke vrijheid heeft plaats gemaakt voor de afhankelijkheid van de burger van de overheid en het bedrijfsleven. De soevereine burger is een ideaal uit een vrij ver verleden. Alleen de gelijkheid van alle burgers voor de wet is een blijvende verworvenheid van de Franse revolutie.
Die gelijkheid betekende overigens in 1789 heel iets anders dan tegenwoordig. Bij de revolutie was het de afschaffing van de twee hoogste standen met hun eigen en speciale maatschappelijke voorrechten. Voor de wet was voortaan iedereen een burger, in plaats van boer, burger, aristocraat of priester. Maar nu heeft de gelijkheid de betekenis gekregen dat alle burgers van de overheid zoveel mogelijk hetzelfde te verwachten hebben.
Die gelijkheid voor de wet heeft zijn prijs. Dat mensen door de wet gelijk behandeld worden is mogelijk doordat de wetgever de gevallen die hij behandeld eerst op een kunstmatige manier gelijk maakt. De wet werkt met abstracties en dat geldt voor buitenwettelijk overheidsoptreden ook. Dat kan niet anders. Wanneer men wetgeving maakt voor de oplossing van het werkloosheidsprobleem, dan worden daardoor alle mensen aangesproken die zonder werk zitten ongeacht de reden waarom zij niet werken, tenzij bewezen kan worden dat de betrokkene vrijwillig werkloos is. Maar ook dat is weer een abstractie. Wie zich door omstandigheden buiten zijn schuld gedwongen ziet ontslag te nemen wordt vaak net zo behandeld als iemand die uitstapt omdat hij te lui is of omdat het werk hem niet langer bevalt. Het hele palet van uiteenlopende oorzaken van werkloosheid wordt gereduceerd tot een paar grote rubrieken en iedereen doet zijn best om in een voor hem zo voordelig mogelijke categorie terecht te komen.
Ik was ooit aanwezig bij een procedure tot ontbinding van een arbeidsovereenkomst, waarbij een vriend van me de gedaagde was. Hij was geëmigreerd uit Nederland en was van afstand bezig om zijn Nederlandse bedrijfje te liquideren. Voor zijn secretaresse had hij een andere baan gezocht met tenminste zo goede arbeidsvoorwaarden en in dezelfde plaats waar zijn eigen bedrijf gevestigd was. Dat wilde die secretaresse niet, want ze woonde ergens anders en ze was niet meer een van de jongsten. Van dat reizen iedere dag wilde ze af. Ze wilde ontslag en een aan haar leeftijd en arbeidsverleden aangepaste vergoeding. Mijn vriend had aangeboden wat aan haar pensioen te doen en haar een garantie te geven tegen het mislukken van de nieuwe baan, maar daar was ze niet mee tevreden.
Terecht naar nu bleek, want de kantonrechter stelde haar in het gelijk. Ontslag met aanbieding van een vervangende baan bij een acceptabele nieuwe werkgever en een garantie voor de toekomst is toch ontslag en voor ontslag, mijnheer, zei de kantonrechter hebben wij nu eenmaal vaste regels. Dat is voor iedereen prettiger, dan weet U als werkgever ook waar U aan toe bent.
Mijn vriend, die zich nogal had ingespannen om zijn secretaresse goed onder dak te brengen en die bovendien op de vrouw gesteld was, was teleurgesteld over haar houding en boos op de kantonrechter en op de uitspraak die hij niet begreep. Terecht meen ik. De secretaresse, bleek naderhand, was helemaal niet zelf op dit idee gekomen maar een bevriende advocaat had haar uitgelegd dat het zo werkte en dat zij een dief was van haar eigen portemonnee als ze dit geld liet liggen. Een baan in haar eigen gemeente kon ze zonder moeite krijgen, dus de aangeboden vervangende werkgelegenheid en de garantie had ze ook helemaal niet nodig. Achteraf bleek dat zij beter af geweest was met de pensioenverbetering die mijn vriend voor haar had willen regelen, zodat per saldo alle partijen nu schade ondervonden, maar zo werkt de gelijkheid voor de wet.
De kantonrechter heeft het druk en niet de tijd of de energie om zich in iedere zaak te verdiepen. Hij heeft een beperkt aantal oplossingen voorradig en als een soort juridische Procrystes past hij alle gevallen die hem worden voorgelegd aan, zodat ze in een van zijn oplossingen passen.
Zoals de kantonrechter zo werkt ook de ambtenaar die met het publiek te maken heeft. Iedereen trekt een nummer en vervoegt zich bij een van de bestaande loketten. Daar krijgt hij de dienst die bij het loket hoort en dat zijn geval anders is dan dat van zijn voorganger of opvolger in de rij doet niet ter zake.
Wat in wezen in de moderne samenleving is gebeurd is dat de ongelijkheid die door de voordeur naar buiten is gewerkt via de achterdeur weer naar binnen is komen sluipen.
In naam van de gelijkheid zijn er overheidsvoorzieningen waar de sluwe medeburger een veel beter gebruik van maakt dan de rest. Veel van die voorzieningen worden niet gebruikt naar de bedoelingen die de wetgever daar ooit mee had en veel mensen voor wie ze eigenlijk bedoeld waren komen er niet aan toe, omdat ze niet precies aan de regels kunnen voldoen of omdat ze van de juiste procedures niet op de hoogte zijn.

Advertisements

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in maatschappelijk, overheid, recht. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s