Relativiteit.

Ik heb het niet opgezocht, maar ik meen dat het in een gesprek was met zijn biograaf Abram Pais, dat Einstein vroeg of Pais werkelijk meende dat de maan alleen bestond als hij er naar keek. Dat was een retorische vraag en het sloeg op de opvatting van Bohr en Heisenberg dat de eigenschappen van elementaire deeltjes beïnvloed worden door de waarnemer. Wiskundige kwantummechanische berekeningen die gebaseerd zijn op dit eigenaardige gegeven blijken te kloppen.
Bohr had in discussie met Einstein nooit beweerd dat die eigenschap van elementaire deeltjes ook zou gelden voor grote verzamelingen deeltjes, zoals de maan. Het volgende heb ik ook niet opgezocht, dus ik kan er machten van tien naast zitten, maar de maan heeft ergens in de orde van grootte van 10 tot de macht vijftig deeltjes en voor zo’n verzameling gelden heel andere eigenschappen dan voor individuele deeltjes. Dus Bohr had wel degelijk een punt, maar toch blijft het onbegrijpelijk dat de manier waarop je iets bekijkt de eigenschappen ervan bepaalt. Dat het niet alleen maar een kwestie is van de tweede keer beter kijken dan de eerste.
Een reclamebureau kan het gedrag van een individu niet voorspellen maar wel het gedrag van alle individuen in Amerika of in Nederland. Daar verdienen ze hun boterham mee en die is behoorlijk belegd. Op een soortgelijke manier kunnen er tamelijk zekere dingen worden beweerd over de maan die niet gelden voor individuele deeltjes op of in die maan. Dat begrijpt iedereen, maar dat is toch niet waar het hier om gaat en Einstein had er daarom misschien beter aan gedaan dat voorbeeld van die maan maar achterwege te laten. Met het stellen van het grote filosofische probleem van de kwantummechanica had hij groot gelijk. Hoe kan het zijn dat de snelheid en de plaats van een deeltje afhankelijk lijken te zijn van de manier van waarneming en dat ze die snelheid of die plaats niet van nature lijken te hebben? Toch waarschijnlijk alleen omdat het geen deeltjes zijn die we meten, maar iets anders? En wat is het dan, wat we meten?

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in wetenschap en filosofie. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s