Godsdienst en verdraagzaamheid.

Eind 2010 was er in de Volkskrant een debat, waar Cliteur, Fennema en de Cees Maris van de UvA aan deel namen. Het ging over godsdiensten en meer in het bijzonder over de islam als een impediment voor de liberale rechtstaat. Terecht wees Maris er daarbij op dat de onderlinge verdraagzaamheid tussen de godsdiensten en hun verdwijning als factor in het publieke leven eerder aan historische dan aan levensbeschouwelijke factoren toe moet worden geschreven. Ik denk dat het juist is vast te stellen dat het eerder de godsdiensten zijn die zich in Europa hebben aangepast aan de moderniteit dan andersom. De verwijzing naar Locke en zijn Letter concerning Toleration was in dit opzicht terecht.
Maar consequent is het niet om vervolgens de islam, die deze historische ontwikkeling niet heeft meegemaakt, op een lijn te stellen met het christendom. Het zal best waar zijn dat joden- en christendom leerstellig evenveel of even weinig onverdraagzaamheid in hun pakket hebben als de islam. De Koran wijkt in dat opzicht in elk geval niet zo veel af van het Oude Testament. En wie kennis neemt van de manier waarop paus Innocentius de Derde met de Katharen heeft afgerekend, bespeurt daarin weinig van de in het christendom gepropageerde geweldloosheid en godsdienstige verdraagzaamheid. Ook de Dominicanen van de Inquisitie of Johannes Calvijn, die Servet op de brandstapel zette, waren weinig beter dan de islamitische scherpslijpers van het moment. Maar dat is allemaal geschiedenis. Het joden- en christendom dat ooit een soortgelijke onverdraagzaamheid ten toon spreidde bestaat niet meer. De geschiedenis heeft ermee afgerekend en de christelijke godsdiensten en het jodendom in Europa en de VS zijn intussen net zo humanistisch en liberaal als John Locke.
Het zijn de ontwikkelingen die hier hebben plaats gevonden sinds het einde van de godsdienstoorlogen die het christendom ‘zu haben’ hebben gemaakt en de islam niet. Er is geen erkende rechtsgeleerde uit de islam die het aan zou durven om John Rawls op zijn literatuurlijst te zetten. De islam kende ooit een traditie van verdraagzaamheid, zoals Maris terecht beweert, maar wie deze traditie tegenwoordig in een islamitisch land verdedigt speelt met zijn leven. Ik citeer een lemma uit Wikipedia dat betrekking heeft op een verlicht moslim die een aantal jaren in Nederland les heeft gegeven en die de onverdraagzaamheid die Maris ontkent aan de lijve heeft ondervonden.
Nasr (Hamid) Abu Zayd (Tanta, Egypte, 7 oktober 1943 – Caïro, Egypte, 5 juli 2010)Arabisch: نصر حامد ابو زيد, was een Egyptisch hoogleraar in de islam die woonde en werkte in Nederland.
Nasr Abu Zayd was een specialist in de studie van de Koran en de mystieke filosofie. Door zijn kritiek op de sharia kwam hij in aanvaring met islamitische fundamentalisten in Egypte. Hij werd bestempeld tot geloofsafvallige en moest in 1995 uitwijken.
In 1981 had hij zijn doctoraat in Arabisch en islamitische studies met de vermelding ‘cum laude‘ aan de Universiteit van Caïro behaald. Hier bleef hij werken tot 1995.
In dat jaar werd hij vervolgd door de Egyptische (religieuze) autoriteiten omdat hij de Koran niet alleen een religieus, maar ook als een mythisch en literair werk beschouwde. Hij werd tot afvallige verklaard. Hij moest van zijn vrouw, Ibtihal Yunis, een hoogleraar Romaanse talen, scheiden (zij kon als moslima niet getrouwd zijn met een afvallige). Omdat zij dat weigerden werd hij door fundamentalistische groeperingen met de dood bedreigd, waarop zij besloten te vluchten. Omdat Abu Zayd al enkele gastcolleges in Nederland had gegeven lag het voor de hand om politiek asiel in Nederland aan te vragen.
In 2000-2001 bekleedde Abu Zayd de Cleveringa-leerstoel aan de Universiteit Leiden. In 2004 aanvaardde hij de Ibn Rushd-leerstoel voor humanisme en islam aan de Universiteit voor Humanistiek te Utrecht. Hij was verder verbonden aan de Universiteit Leiden en het Wissenschaftskolleg in Berlijn. Nadat een zeldzame, moeilijk diagnostiseerbare ziekte bij hem werd vastgesteld, keerde hij aan het eind van zijn leven terug naar Egypte, en stierf in een ziekenhuis in Caïro.
Abu Zayd gold als groot kenner van de islamistische stromingen in de islamitische wetenschappen en stelde zich tot doel een theologie te ontwikkelen die moslims in staat stelt hun eigen tradities te verbinden met de moderne wereld van vrijheid, gelijkheid, mensenrechten en democratie. Op basis van kritisch onderzoek van de Koran en de hadith literatuur kwam Abu Zayd onder meer tot de conclusie dat de juridische positie van de vrouw gelijk diende te zijn aan die van de man.

Tot zover de verdraagzaamheid van de islam in eigen huis, in het centrum van haar godgeleerdheid, in Cairo. Maar Maris veronderstelt op grond van sociaal wetenschappelijk onderzoek dat het in Nederland anders zou zijn gesteld. De grote meerderheid van moslims heeft bij een enquête geantwoord de constitutionele beginselen in dit land te aanvaarden. Zoals wel vaker met sociaal wetenschappelijk onderzoek krijgt men in meerderheid de antwoorden die ter plaatse als politiek correct worden beschouwd. Het zegt weinig over de opvattingen die de mensen er in werkelijkheid op na houden. Zolang in Nederland voldoende hard wordt duidelijk gemaakt dat onverdraagzaamheid hier niet verdragen wordt, zoals Jonathan Israël dat propageerde in zijn Spinoza lezing van 2006, zal de meerderheid van nieuwe Nederlanders zich verdraagzaam blijven uiten. Daar kunnen we op rekenen. Wordt het daarentegen politiek correct om hier de Islam te belijden zoals ginds in Egypte, dan zal men ook andere antwoorden krijgen op sociaal wetenschappelijke vragen. En waarschijnlijk ook andere vragen.
Voor Maris en andere vooraanstaande Nederlanders lijkt verdraagzaamheid te bestaan uit het wijken voor agressie, maar Jonathan Israël heeft betoogd dat onverdraagzaamheid actief moet worden bestreden. Men hoort publiekelijk uit te spreken dat de onverdraagzame islam hier geen plaats heeft. Men hoort haar slachtoffers, in de eerste plaats de liberale moslims zelf, maar ook joden en homo’s onze bescherming daadwerkelijk te verschaffen.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in geloof, Midden Oosten, Nederland. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s