D’66 over de tweede wereldoorlog.

Wat bedoelen al die mensen als ze naar de oorlog verwijzen en naar de lessen die we moeten trekken uit de geschiedenis? Waar ging het Hitler om bij de Holocaust en in hoeverre gaat een vergelijking van Hitler met Wilders op?
Hitler stond met zijn nationalistische ideeën niet alleen in Europa. Partijen net zo nationalistisch als het Vlaams Belang of de SP waren voor de oorlog meer regel dan uitzondering. Een jaar voor het uitbreken van de tweede wereldoorlog waren er op het vasteland van Europa nog maar een handvol echte democratische regimes: in de Scandinavische landen, de Benelux en in Zwitserland. In Frankrijk regeerde het Volksfront. Italië, Spanje en Portugal en veel Oost Europese landen waren fascistisch of iets wat er op leek. Tsjecho-Slowakije werd tot de democratische landen gerekend vanwege Masaryk en de goede relaties die hij onderhield met de Verenigde Staten, maar het verdiende die uitverkiezing niet. Het was niet democratisch vanwege het abominabele optreden tegen minderheden. Democratie is een gecompliceerd begrip maar een land is niet democratisch als minderheden zich niet veilig kunnen voelen bij het regime van de meerderheid.
De Tsjechen hebben na de eerste wereldoorlog, toen hun bij de Parijse vredesverdragen zelfstandigheid werd geschonken, de grote en heel oude Duitssprekende minderheid slecht behandeld. Dat was een van de belangrijkste redenen waarom Hitler in München weg kon komen met zijn Sudetenpolitiek. De geallieerden en vooral de Engelsen voelden zich schuldig tegenover de Duitsers vanwege het ‘verraad van Versailles’ en de daarop volgende behandeling van de Sudeten Duitsers in de nieuwe Tsjechische republiek. In Slowakije ging het de Hongaren al niet veel beter dan de Duitsers in Tsjechië. Gemeten aan het criterium van veiligheid en recht voor ieder, waren er in Midden en Oost Europa geen democratische staten en dat gold in het bijzonder voor Tsjecho-Slowakije. München was niet zozeer de overwinning van het fascisme op de democratie als een afrekening tussen twee staten die beide weinig recht van democratisch spreken hadden.
Door de tweede wereldoorlog hebben we het zicht verloren op wat zich tussen de wereldoorlogen afspeelde. Door de overheersende rol van Hitler en de Duitsers is het onrecht dat op andere plekken in Europa plaats vond op de achtergrond geraakt. Behalve aan de Noordzee heerste in het interbellum overal in Europa een vorm van fascisme of van een even ondemocratisch socialisme. Overal was er sprake van etnische tegenstellingen die ieder moment in vijandelijkheden konden uitbarsten. Echte vrede was er nergens. De spanningen waren in heel Europa te snijden.
Misschien kunnen we wat er in 1918 gebeurde het beste zien als een tijdelijke wapenstilstand en ging de oorlog in 1939 gewoon door waar hij in 1918 was opgehouden. Dat gold zeker voor Hitler en veel van de Duitse oud-strijders, die steeds gevonden hebben dat ze door de VS zijn verraden. Verslagen waren de Duitsers in eigen ogen niet echt toen ze in 1918 de wapens neerlegden. Dat deden ze omdat toen iedereen vond dat een verdere oorlog zinloos was geworden en men vertrouwen had in de goede bedoelingen van de Amerikaanse president.
Dat Hitler toen hij aan de macht kwam recht op een nieuwe oorlog afkoerste staat nu wel vast, maar zijn tijdgenoten zagen dat niet zo duidelijk. De vredesgeluiden die hij van tijd tot tijd maakte waren afleidingsmanoeuvres, weten we nu. Oorlog en uitbreiding van de Duitse leefruimte waren zijn programma, het elimineren van de Joden als leidinggevende etniciteit in Europa en in Duitsland had voor hem een hoge prioriteit. Maar waarom dat zo was, was voor mensen in West Europa helemaal niet duidelijk en dat is het eigenlijk nog steeds niet.
Hitler was afkomstig uit de oude Habsburg monarchie, waar de strijd tussen een aantal etnische groeperingen al een eeuw lang aan de gang was. Duitsers, Hongaren, Tsjechen en Joden waren de elitaire etnische groeperingen en zij streden in de diverse samenlevingen van het multiculturele keizerrijk om de voorrang. De andere Slaven, de Roemenen en de kleinere volken als de Roma en Sinti, de Roetenen, het handvol Turken dat buiten Turkije was achtergebleven, dat speelde allemaal een ondergeschikte rol. Elk was op zijn beurt wel eens slachtoffer geweest van de strijd tussen de grotere etnische groeperingen in het rijk.
In Duitsland speelden de Joden een even vooraanstaande rol als in Oostenrijk-Hongarije. In de wetenschap, de politiek, het bankwezen, het vrije beroep, het theater, de beeldende kunsten, in alle vooraanstaande beroepen waren ze vertegenwoordigd en altijd in de voorhoede, bij de meest moderne uitingen van de cultuur. Het percentage dat zij van de Duitstalige elite vormden was veel groter dan hun aandeel in de Duitse bevolking. Hitler vreesde hun superioriteit en vooral ook de kosmopolitische en in zijn ogen on-Duitse sfeer die zij vertegenwoordigden. Dat botste met zijn nationalistische en sociodarwinistische opvattingen.
Duitsland zelf kende eigenlijk geen belangrijke etnische conflicten, evenmin als Nederland, maar de Habsburg monarchie deed dat wel. Dat Hitler die Oostenrijkse etnische erfenis mee kon nemen naar zijn nieuwe vaderland kwam door de oorlog, met haar als onrechtvaardig ervaren vrede. Daarnaast was van belang de overheersende rol die de Joden speelden in het culturele en economische leven van Duitsland en tenslotte het in heel Europa en dus ook in Duitsland aanwezige antisemitisme. Vanwege dat antisemitisme, dat bij ons meer een standskwestie was dan een etnisch conflict, heeft men nooit goed begrepen waar het Hitler met zijn Jodenvervolgingen om te doen geweest is. Hij was bang voor de Joden. Hij meende in zijn paranoïde geest dat zij degenen waren die zowel in Rusland als in Amerika de vijandschap tegen de Duitse natie mobiliseerden en dat het tussen Duitsland en de Joden erop was of eronder. De Habsburg monarchie had het niet gered tegen de niet-Duitse nationaliteiten waaronder vooral de Joden en het Duitse rijk wilde hij een soortgelijk lot besparen. De uitroeiing van de Joden was een op industriële schaal georganiseerde vorm van ethnic cleansing.
Voor ons en ook voor de meeste Duitsers was de Holocaust zoals die zich tijdens de oorlog afspeelde een zo ernstige overschrijding van de geldende humanistische ethiek dat niemand de werkelijkheid ervan tot zich door wilde laten dringen. Het was in strijd met alle humanistische taboes. Maar in het Oosten van Europa, waar Hitler vandaan kwam, stond men dichter bij de etnische verschrikkingen uit het verleden. Een verdrijving van de Joden uit Europa had waarschijnlijk de voorkeur gehad van deze Oostenrijkse Reichskanzler, maar toen de oorlog eenmaal was uitgebroken kon dat niet meer. Hitler schrok voor niets terug. Hij heeft zijn Oost-Europese verleden en zijn industriële heden in het moderne Duitsland gecombineerd tot een gemechaniseerde moord, de Holocaust.
Is er tegen deze achtergrond een zinnige reden om Flip de Winter, Mevrouw Le Pen of Geert Wilders en hun partijen met Hitler en zijn nazi’s te vergelijken? Nee, dat is echte onzin. De eigen achtergrond van deze moderne politici is totaal anders. Hun Vlaamse, Franse en Nederlandse samenlevingen zijn anders dan het Oostenrijk-Hongarije van vóór de eerste wereldoorlog en het Duitsland van het Interbellum. Maar waarschijnlijk hebben jonge mensen als de D’66’ers geen idee waar ze over praten als ze het over de tweede wereldoorlog hebben. Dus neem dat niet al te serieus.

Advertisements

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in geschiedenis. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s