De Holocaust.

In 1938, een jaar voor het uitbreken van de tweede wereldoorlog, waren er op het vasteland van Europa nog maar een handvol echte democratische regimes over: in de Scandinavische landen, de Benelux en in Zwitserland. In Frankrijk regeerde het Volksfront. Italië en Spanje en Portugal en veel Oost Europese landen waren fascistisch of iets wat er op leek. Tsjecho-Slowakije werd tot de democratische landen gerekend vanwege de goede relaties die het onderhield met de Verenigde Staten (Masaryk), maar het verdiende die uitverkiezing niet echt. Het kon niet democratisch worden genoemd als je keek naar het optreden tegen de eigen minderheden. Democratie is een gecompliceerd begrip, maar een land is niet democratisch als minderheden zich niet veilig kunnen voelen bij het regime van de meerderheid.
De Tsjechen hebben sinds hun de zelfstandigheid bij de Parijse vredesverdragen werd geschonken de grote Duitssprekende minderheid slecht behandeld. Dat was een van de belangrijkste redenen waarom Hitler in München weg kon komen met zijn Sudetenpolitiek. De geallieerden en vooral de Engelsen voelden zich schuldig tegenover de Duitsers vanwege het ‘verraad van Versailles’ en de daarop volgende behandeling van de Sudeten Duitsers in de nieuwe Tsjechische republiek. In Slowakije ging het de Hongaren al niet veel beter dan de Duitsers in Bohemen en Moravië. Gemeten aan het criterium van veiligheid en recht voor ieder, waren er in Midden en Oost Europa geen democratische staten en dat gold dus ook voor Tsjecho-Slowakije. München was niet de overwinning van het fascisme op de democratie maar een afrekening tussen twee staten die beide weinig recht van democratisch spreken hadden.
Door de tweede wereldoorlog zijn we wat verblind geraakt voor wat zich tussen de wereldoorlogen afspeelde. Door de overheersende rol van Hitler en de nazi’s is onrecht dat elders in Europa plaats vond wat op de achtergrond geraakt. Behalve aan de Noordzee heerste in het interbellum overal in Europa een vorm van fascisme of socialisme en overal was er sprake van etnische tegenstellingen die ieder moment in vijandelijkheden konden uitbarsten. Echte vrede was er nergens. De spanningen waren overal te snijden en de spanningen waren etnisch. Voor Oost Europa en het oude Habsburgse rijk was ook de eerste wereldoorlog een etnische oorlog geweest.
Misschien kunnen we wat er in 1918 gebeurde het beste zien als een tijdelijke wapenstilstand en ging de oorlog in 1939 gewoon door waar hij in 1918 was opgehouden. Dat gold zeker voor Hitler en veel van de Duitse oud-strijders, die steeds gevonden hebben dat ze door Wilson zijn verraden. Verslagen waren de Duitsers in eigen ogen niet echt toen ze in 1918 de wapens neerlegden. Dat deden ze omdat toen iedereen vond dat een verdere oorlog zinloos was geworden en men vertrouwen had in de goede bedoelingen van de Amerikaanse president. Dat Hitler toen hij aan de macht kwam recht op een nieuwe oorlog afkoerste staat nu wel vast, maar zijn tijdgenoten zagen dat niet even duidelijk. De vredesgeluiden die hij van tijd tot tijd maakte waren afleidingsmanoeuvres, zien we nu. Oorlog en uitbreiding van de Duitse leefruimte waren zijn programma, het elimineren van de Joden als leidinggevende etniciteit in Europa en Duitsland had voor hem een hoge prioriteit. Maar waarom dat zo was, was voor mensen uit West Europa niet zo duidelijk.
Hitler was afkomstig uit de oude Habsburgmonarchie, waar de strijd tussen de nationaliteiten al een eeuw lang aan de gang was. Duitsers, Hongaren, Tsjechen en Joden waren de elitaire naties en streden in het keizerrijk om de voorrang. De rest van de bevolking, de Slaven, de Roemenen en de kleinere volken als de Roma en Sinti, de Roetenen, het handvol Turken dat buiten de Turkse grenzen was achtergebleven, dat speelde allemaal een ondergeschikte rol. Elk was op zijn beurt wel slachtoffer geweest van de strijd tussen de grotere etnische groeperingen in het Habsburg rijk.
In Duitsland speelden de Joden een even vooraanstaande rol als in Oostenrijk- Hongarije. In de wetenschap, de politiek, het bankwezen, het vrije beroep, het theater, de beeldende kunsten, in alle vooraanstaande beroepen waren ze vertegenwoordigd en altijd in de voorhoede, bij de meest moderne uitingen van de cultuur. Het percentage Joden in de Duitse elite was veel groter dan hun percentage van de Duitse bevolking. Hitler vreesde hun superioriteit en vooral ook de kosmopolitische en in zijn ogen on-Duitse sfeer die zij vertegenwoordigden. Dat botste met zijn nationalistische en sociodarwinistische opvattingen.
Duitsland zelf kende geen belangrijke etnische conflicten, maar de Habsburgmonarchie kende die wel. Dat Hitler zijn Oostenrijkse etnische erfenis mee kon nemen naar zijn nieuwe vaderland kwam door de oorlog, met haar als onrechtvaardig ervaren vrede. Daarnaast was van belang de overheersende rol die de Joden speelden in het Duitse interbellum en tenslotte het in heel Europa en dus ook in Duitsland aanwezige antisemitisme.
Vanwege dat antisemitisme, dat bij ons in Nederland meer een standskwestie was dan een etnisch conflict, heeft men nooit goed begrepen waar het Hitler met zijn Jodenvervolgingen om te doen geweest is. Hij was bang voor de Joden. Hij meende in zijn paranoïde geest dat zij degenen waren die zowel in Rusland als in Amerika de vijandschap tegen de Duitse natie mobiliseerden en dat het tussen Duitsland en hen erop was of eronder. De Habsburgmonarchie had het niet gered tegen de niet-Duitse nationaliteiten, maar het Duitse rijk wilde hij een soortgelijk lot besparen. De uitroeiing van de Joden was vooral een op industriële schaal georganiseerde vorm van ethnic cleansing.
Voor ons en ook voor de meeste Duitsers was de Holocaust die zich tijdens de oorlog afspeelde een zo ernstige overschrijding van de humanistische ethiek, dat niemand de werkelijkheid ervan tot zich door wilde laten dringen. Maar in Oost Europa stond men dichter bij de etnische verschrikkingen uit het verleden. Een verdrijving van de Joden uit Europa had waarschijnlijk de voorkeur gehad van de Oostenrijker Hitler, maar toen de oorlog eenmaal uitbrak kon dat niet meer. Hitler schrok nergens voor terug. Hij heeft zijn eigen verleden en het industriële heden van het moderne Duitsland gecombineerd tot een gemechaniseerde moord, de Holocaust. En sinds de Holocaust is Europa nooit meer dezelfde geworden.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in geschiedenis. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s