Amsterdam als middelpunt.

De stad Amsterdam was in de twaalfde eeuw kleiner dan Sloten, als Amsterdam toen al bestond, want daaraan wordt getwijfeld. Pas rond vijftien honderd begon het mee te tellen onder de steden van Holland. Gijsbrecht van Amstel, de held uit het toneelstuk van Vondel had belangrijker plaatsen op zijn grondgebied, dan de nederzetting aan de monding van de Amstel in het IJ. Deze ontwikkeling van de stad is in het historisch museum van de stad heel goed te volgen op een elektronische maquette. In de zestiende eeuw ging de groei opeens heel snel en in de zeventiende was Amsterdam de rijkste en een van de belangrijkste steden van de wereld. De Blaeu atlas, die dateert uit het midden van die eeuw geeft een overzicht van de Hollandse steden in de volgorde waarin ze in de Middeleeuwen behandeld werden in het protocol van de graven van Holland en daar kwam Amsterdam achter een hele reeks andere steden, zoals Dordrecht, Gouda, Haarlem, maar ook Hoorn en Medemblik. Maar in de zeventiende eeuw was dat allemaal passé défini. Amsterdam had het voor het zeggen in de Staten van Holland en bij de Heren Zeventien van de Nederlandse Oost-Indische Compagnie. Amsterdam financierde de vloten van de Republiek en de legers van stadhouders Maurits en Frederik Hendrik.
Amsterdam en haar industriële zusterstad Zaandam, aan de overkant van het IJ, waren het economische centrum van de moderne wereld. Niet voor niets kwam de Moscovitische vorst Peter de Grote hier stage lopen. Deskundigen uit Amsterdam en andere Hollandse steden zwermden uit om Frankrijk, Engeland en de Duitse landen de nieuwe technieken te brengen: houtzagerijen, scheepsbouw, kanalen graven, polders aanleggen, de voedingsindustrie. Amsterdam was het emporium van de Westerse wereld en de bron van een nieuwe beschaving: de burgerlijke verlichting.
De Lage Landen zijn als natie ontstaan in de Bourgondische tijd. Philips de Goede heeft voor het eerst de centrale instituten in het leven geroepen die van de verschillende gewesten van zijn rijk een eenheid hebben gemaakt. De latere Franse provincies Bourgondië en Elzas Lotharingen vielen af en verdwenen uit het rijk toen Philips’ zoon Karel de Stoute om het leven kwam zonder mannelijk nageslacht na te laten. De zeventien Nederlandse gewesten kwamen toen in Habsburgse hand. Ze raakten eerst onder Philips de Goede en later onder het bewind van diens Habsburgse betachterkleinzoon Karel de Vijfde tot grote bloei.
Ook vóór de opkomst van Holland en Amsterdam waren de Nederlanden al een centrum van Europese handel. De rol die Amsterdam in de zeventiende eeuw vervulde lag in de vijftiende en de eerste helft van de zestiende eeuw bij Antwerpen. Eerder, in de Middeleeuwen, waren het Brugge en Gent waar de handel en de nijverheid zich concentreerde. Maar toen waren het nog niet de Nederlanden, maar de grote handelssteden van Noord Italië die de toon zetten in Europa. Rijkdom en beschaving kwamen toen nog voornamelijk uit het Midden Oosten. Tussen West Europa en het verre Oosten waren er geen zelfstandige verbindingen. Amerika was nog onbekend gebied. Toen Amsterdam de rol van Antwerpen overnam was de handel op de beide Amerika’s in volle bloei en werd het Verre Oosten bereikt via nieuwe handelsroutes om de Kaap. Voor de echte durfals was er de verre oversteek langs Australië.
Ergens tussen vijftienhonderd en zestienhonderd kantelde de oriëntatie van onze wereld. De Middellandse Zee was niet langer het middelpunt van dit deel van de wereld. Dat werden de Noordzee en de Oostzee. Danzig, Malmö, Kopenhagen, Hamburg, Londen Amsterdam en Parijs namen de plaats in van Venetië en Genua, van Florence, Milaan, Bologna Parma en Pisa. Dat was het begin van de moderne tijd en pas in de twintigste eeuw is de wereld oriëntatie opnieuw gaan kantelen. Voorlopig is nu Amerika het centrum van de westerse beschaving. En nu onze wereld werkelijk mondiale proporties heeft gekregen ziet het er naar uit dat China en India, de oude centra in het Verre Oosten, hun plaatsen gaan hernemen.
In de Arabische wereld heeft zich tussen de achtste en de veertiende eeuw een laatste bloei van de oude beschavingen van het Midden Oosten afgespeeld. Daarna ging het met dat gebied bergafwaarts en nog steeds levert het weinig of geen bijdrage aan de moderne beschaving. Of ze ooit weer mee gaan doen daar is nu nog veel onzekerheid over. Misschien, als het ze lukt om hun vete met Israël te begraven en van dat centre of excellence in hun midden gebruik te maken. Misschien dat het dan weer iets worden kan, maar voorlopig ziet het er niet naar uit.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in Amsterdam, geschiedenis. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s