Constantijn 5.

Het resultaat van het ingrijpen van Constantijn in het christendom was een robuuste kerkelijke organisatie en een door iedereen onderschreven geloofsbelijdenis, het credo van Nicene. Er zijn weinig mensen meer die de betekenis van de geloofsbelijdenis tot zich door laten dringen en dat is maar goed ook want het is een onsamenhangende wirwar. Constantijn heeft er voor gezorgd dat iedereen er het zijne in kon terug vinden. Zelf was hij een bij uitstek rationeel iemand en daarom kan de pretentie van de kerk moeilijk worden aanvaard dat Constantijn ook zich zelf zou hebben bekeerd tot het door hem gecreëerde geloof. Alleen iemand die het uitsluitend als middel zag tot een hoger doel kan aan dat ratjetoe zijn zegen hebben gegeven.
Maar het gevolg is wel geweest dat van het gehumaniseerde en rationele joodse geloof van Jezus van Nazareth in de middeleeuwen een merkwaardig soort bijgeloof overbleef. Pas Thomas a Kempis en na hem Luther en een reeks andere hervormers hebben het simpele geloof van de Bergrede weer onder de mensen gebracht en zij kunnen daarom als de werkelijke grondleggers van het humanisme worden beschouwd.
Van Constantijn de Grote tot aan de tijd van Maarten Luther was de kerk van Rome de dominante factor in de westerse samenleving. Gibbon en zijn tijdgenoten hebben de periode tussen de grote volksverhuizingen en de reformatie voor het eerst minachtend de middeleeuwen genoemd, een verloren periode in de geschiedenis tussen de klassieke en de moderne tijd in. En inderdaad de West Europese samenleving uit de middeleeuwen had meer van de Dar al Islam dan van de latere humanistische beschaving. Maar de ecclesia die de middeleeuwen gedomineerd heeft, met al haar gebreken, is wel de bron geworden van die zelfde humanistische beschaving.
Het woord ecclesia betekende vóór Nicene een lokale christelijke gemeenschap, iets wat later parochie of diocees is gaan heten. Maar sinds Constantijn valt de christelijke ecclesia organisatorisch samen met het Romeinse rijk. Na het verdwijnen van het staatkundige deel van dat rijk in het westen blijft daar de ecclesia over als het organiserende principe van de samenleving. In het oosten blijven kerk en staat verenigd onder de Byzantijnse keizer. De paus kreeg al snel onmin met Byzantium en erkende daarom haar keizer niet meer. Als gevolg splitste de kerk als geheel zich in twee delen: een Romeins en westers deel en een Byzantijns en orthodox deel. De Grieks en Russisch orthodoxe kerken van tegenwoordig zijn de afstammelingen van Byzantium.
De kerkgeschiedenis houdt zich vooral bezig met de inhoudelijke kant van het christelijk geloof maar wie zich beperkt tot haar staatkundige en maatschappelijke rol kan er niet om heen dat de una sancta een creatie was van Constantijn. Zonder hem was die kerk er niet gekomen en zou het christelijke geloof het waarschijnlijk ook niet gehouden hebben.

Advertenties

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in geloof, geschiedenis. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s