De Balkan.

In de Balkan is nationaliteit een relatief nieuw concept. De naties die men daar nu aantreft, de Bulgaren, Grieken, Serven, en Roemenen, dateren uit de negentiende eeuw, toen het Turkse rijk in Europa in elkaar zakte. Talen als Hongaars, Grieks, Albanees, Roemeens en een hele reeks Slavische dialecten waren er al wel, maar hadden geen politieke betekenis. Grieks was een liturgische en voor de Osmanli ook een bestuurlijke taal. Verreweg de meeste Balkanezen gebruikten in het dagelijks verkeer hun lokale Slavisch dialect[1]. Raciale verschillen zijn op de Balkan met het blote oog niet te zien. Of ze nu Romaioi[2] (Grieken) of Voulgarioi (Bulgaren) waren wisten de boeren meestal zelf niet. Dat waren namen als de Bataven en Belgen voor bewoners van de lage landen in de achttiende eeuw. Namen uit de oudheid zonder actuele betekenis, bekend  bij romanschrijvers en ideologen. Op de Balkan noemde men zichzelf christen of moslim. Dat wisten de boeren wel, ze waren christenen. Hun voorouders waren ooit vrije mensen geweest, dat wisten ze ook nog.

De potsierlijkheid waarmee de Grieken weigeren om de naam Macedonië te erkennen voor het gebied waarvan Skopje de hoofdstad is, doet geen recht aan het feit dat de tegenwoordige bewoners van Griekenland afstammen van voorouders die wijd verspreid woonden in het Turkse rijk, in hoofdzaak in de kuststreken van de Zwarte en de Middellandse Zee. Zij onderscheidden zich door hun religie en het feit dat zij onder de Turken tot een soort secundaire elite behoorden. In Griekenland zelf, tot op de Peloponnesos toe, werd in de Turkse tijd Albanees gesproken. Waarom er nu dus zo’n belangrijk onderscheid gemaakt moet worden tussen het gebied van Skopje en van Saloniki is niet zo duidelijk. Waarschijnlijk omdat de Grieken alles aangrijpen om de wereld te laten geloven dat zij de afstammelingen zijn van de Hellenen uit de oudheid in plaats van het feit onder ogen te zien dat ze gewoon Turken[3] zijn met een andere taal en godsdienst dan de rest van de Balkanezen.

Etnisch of genetisch gesproken had anderhalve eeuw geleden ook de naam Turk overigens geen betekenis. Het was enkel een taalkundige aanduiding. Vroeger, in de  tijd van de Ottomanen, was het een scheldwoord geweest voor onontwikkelde mensen die op het hoogland woonden van Anatolië. Een inwoner van Istanboel wilde met die naam niet worden aangesproken. Als Turken moesten zeggen wat zij waren dan antwoordden zij moslim. Godsdienst had onderscheidend vermogen, maar huidskleur en andere etnische kenmerken hadden dat niet. Ook taal niet trouwens. Er werden meer dan tien verschillende talen gesproken, alleen al  in Istanboel. Veel mensen spaken er een handvol en sommigen spraken ze allemaal[4]

Verdraagzaam mag het zijn geweest in het oude Turkse rijk, wat men daar ook onder moet verstaan, maar gediscrimineerd werd er bij het leven. Moslims waren ver verheven boven andere godsdiensten en de Griekse orthodoxie stond boven de  rest van de christelijke en niet christelijke varianten. Met name ook boven de meer uitzonderlijke religies, zoals bijvoorbeeld die van de Druzen of de Joden. Godsdienst was bepalend voor de leefgemeenschap en voor een deel ook voor het bestuur. De geestelijke machthebbers hadden uitgebreide wereldlijke bevoegdheden en verplichtingen.

Dat werkt allemaal nog door in de tegenwoordige Balkanlanden en ver daarbuiten. Serven en Grieken hebben dezelfde godsdienst en horen dus tot dezelfde gemeenschap. Russen en Grieken hebben niet dezelfde godsdienst maar het scheelt niet veel. Grieken en Westerlingen hebben godsdiensten die al concurreerden vanuit de tijd van voor het bestaan van de islam. Als Grieken moeten kiezen tussen de islam en westers christendom, katholiek of protestant dat doet er niet toe, dan kiezen ze voor de islam. Die is in elk geval nog Levantijns. Het is nog steeds zo dat de publieke opinie in Griekenland eerder met de Arabieren heult dan dat ze kiest voor Israël en het westen. Ze zijn tegen de Turken, maar dat is nu eenmaal een verhouding als tussen Kaïn en Abel.

Sinds de dichter Byron, die veel propaganda heeft gemaakt voor een onafhankelijk Griekenland, bestaat er in West Europa de misvatting dat de moderne Grieken de erven zijn van het oude Hellas. Om die reden vooral zijn ze tot de Europese Unie toegelaten. Als Hellas de bakermat is geweest van het moderne Europa dan gaat het niet aan de Hellenen er buiten te laten, was de gedachte. In feite is hier sprake van een vrome leugen. De taal die ze spreken en schrijven is een verbastering[5] van het oude Grieks, maar voor het overige zijn de tegenwoordige Grieken net zo Helleens als Amerikanen Engels zijn of Fransen en Portugezen Romeins. Het gaat niet aan om ze Helleens te noemen alleen omdat hun taal verwantschap heeft met het klassieke Grieks. De Grieken zijn een Balkanvolk, d.w.z. het zijn Ottomanen, maar van de Grieks orthodoxe religie.

Binnen die oude Ottomaanse gemeenschap heerste een permanente broedertwist. Dat hangt samen met de methode van regeren van de sultans. De diverse godsdienstige groeperingen werden zoveel mogelijk in stand gehouden en tegen elkaar uitgespeeld. Zo maakten ze geen gemene zaak tegen de overheid en werden ze gemakkelijker onder de duim gehouden.

Ataturk wilde het Ottomaanse rijk of wat er van over was moderniseren om de concurrentie met het Westen aan te kunnen. Mede om die reden heeft er een ethnic cleansing op grote schaal plaats gevonden in Turkije. De christenen werden buiten gegooid. De Grieken, het eerst, omdat die in opstand gekomen waren tegen de Turken. De Armenen later, alleen omdat het ook Christenen waren en met de Russen sympathiseerden. Zij werden niet vertrouwd. De Armeense godsdienst heeft voor het overige even weinig met de Grieks/Russische orthodoxie te maken als de godsdienst van de Maronieten in de Libanon of onze westerse godsdiensten. Die worden, protestants of katholiek, door het Midden Oosten nog steeds als de godsdienst van Rome en van de Franken beschouwd.

De Balkanoorlogen in het voormalige Joegoslavië waren een voortzetting van de oorlogen rond 1900 en die op hun beurt een gevolg waren van door de Turken gevoede rivaliteiten tussen de verschillende bevolkingsgroepen.

De typerende waarde van de Westerse samenleving is de burgerlijke vrede, d.w.z. de rechtsstaat. Misschien is het de burgerlijke vrede geweest waar Ataturk naar streefde op lange termijn en zag hij in dat het daarvoor  nodig was om eerst de oude rivalen uit elkaar te halen, ik weet het niet. Om nu de Turken en de andere Balkanvolkeren, zoals Grieken, Bulgaren en Roemenen  in de EU te halen is gezien hun geschiedenis in elk geval een wilde gok geweest. Een gok op de ernst van hun voornemen het verleden achter zich te laten en de Europese normen en waarden tot de hunne te maken.

Amerikanen, die van huis uit optimisten zijn aanvaarden dat soort risico’s, maar Europeanen zijn in het algemeen voorzichtiger, zeker als we zelf het kind van de rekening worden als we fout gokken. Zeker is het dat een multiculturele samenleving, d.w.z een samenleving waarin de gewoonten van het Midden Oosten en de Balkan kunnen blijven bestaan naast die van de rechtsstaat, niet zo’n erg goed idee is.


[1]De Vlachen (Roemenen) vormden een uitzondering. Hun taal is een dialect dat in een aantal vrij geconcentreerde regio’s werd gesproken. Het is een verbasterde vorm van het Latijn.

[2] Helleens had intussen de nieuwe betekenis van heidens gekregen, of plattelands. Romaios is afkomstig van Rum, het woord voor het oude rijk van Byzantium

[3] In Oost Anatolië woont een kleine minderheid van Yörük’en, wat wel echte Turken zijn. Mustafa Kemal Ataturk was een Yörük

[4] Vgl. de mémoires van Elias Canetti. Die kwam dan wel niet uit Stamboel, maar uit Roese, een kleinere plaats op de grens van Bulgarije en Roemenie, maar daar gold hetzelfde.

[5] Wie ooit het Grieks van Homerus en Thucydides gehad heeft op school moet niet denken dat hij modern Grieks verstaat, maar omgekeerd is dat ook het geval. Er zien Grieken die volhouden dat hun manier om de letters van het Griekse alfabet uit te spreken dezelfde is als van Homerus. Als dat waar zou zijn zeiden de schapen in de oude tijd bi in plaats van bè, wat  me onwaarschijnlijk lijkt.

 

Over akasdorp

gepensioneerd advocaat
Dit bericht werd geplaatst in Midden Oosten en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.